«Όχι άλλο κάρβουνο και υποκρισία – Η πρόληψη δεν ακυρώνεται επειδή εκδηλώθηκε πυρκαγιά»
Κάθε φορά που μια μεγάλη δασική πυρκαγιά εκδηλώνεται ή μια πλημμύρα προκαλεί καταστροφές, επαναλαμβάνεται σχεδόν το ίδιο σκηνικό. Μετά την καταστροφή εμφανίζονται οι γνωστοί «ειδικοί», οι αυτόκλητοι σχολιαστές και οι επαγγελματίες της καταγγελίας, για να ισοπεδώσουν κάθε προσπάθεια πρόληψης και να παρουσιάσουν ως αποτυχία οτιδήποτε δεν μπόρεσε να εξαλείψει έναν φυσικό κίνδυνο.
Η λογική αυτή είναι όχι μόνο απλουστευτική, αλλά και επιστημονικά εσφαλμένη.
Ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις δασικές πυρκαγιές, χρειάζεται να γίνει κάτι απολύτως σαφές: το Antinero είναι πρόγραμμα πρόληψης και όχι μηχανισμός κατάσβεσης. Δεν αντικαθιστά το Πυροσβεστικό Σώμα, δεν υποκαθιστά τις επιχειρησιακές δυνάμεις και ασφαλώς δεν μπορεί να «σβήσει» μια πυρκαγιά από μόνο του.
Ο ρόλος του είναι διαφορετικός και κρίσιμος.
Οι παρεμβάσεις πρόληψης μειώνουν τη συνέχεια και την ποσότητα της δασικής καύσιμης ύλης, συντηρούν και βελτιώνουν το δασικό οδικό δίκτυο και τις αντιπυρικές ζώνες, ενισχύουν την πρόσβαση των επίγειων δυνάμεων, δημιουργούν ή υποστηρίζουν υποδομές όπως πυροφυλάκια και υδατοδεξαμενές και, υπό τις εκάστοτε συνθήκες, μπορούν να περιορίσουν την ένταση και την ταχύτητα εξάπλωσης μιας πυρκαγιάς.
Αυτός είναι ο πραγματικός σκοπός της πρόληψης: να αλλάξει τις συνθήκες μέσα στις οποίες θα κληθεί να επιχειρήσει η κατάσβεση.
Τι έδειξε το πεδίο στη Δυτική Αττική
Η πρόσφατη μεγάλη πυρκαγιά που κινήθηκε από τη Βοιωτία προς τη Δυτική Αττική αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Σε περιοχές όπου είχαν προηγηθεί έργα πρόληψης, η φωτιά δεν βρήκε παντού την ίδια συνέχεια και πυκνότητα καύσιμης ύλης. Σε κρίσιμα σημεία η συμπεριφορά της διαφοροποιήθηκε, με περιορισμό της μετάδοσης στην κόμη και διατήρηση σημαντικών τμημάτων του δασικού οικοσυστήματος.
Παράλληλα, η ύπαρξη και η κατάσταση του δασικού οδικού δικτύου και των υδατοδεξαμενών δημιούργησαν καλύτερες προϋποθέσεις για την ταχύτερη προσέγγιση και επιχειρησιακή δράση των δυνάμεων.
Οι παρεμβάσεις αυτές, σε συνδυασμό φυσικά με την επιχειρησιακή δράση των πυροσβεστικών και λοιπών δυνάμεων στο πεδίο, συνέβαλαν στην ανάσχεση της πυρκαγιάς και στον περιορισμό της εξάπλωσής της προς κρίσιμες περιοχές, μεταξύ άλλων προς τον Άγιο Νεκτάριο, το Κρύο Πηγάδι, την Αγία Παρασκευή και τα Βίλλια, αλλά και προς την Ψάθα, το Αλεποχώρι, τα Μέγαρα και τη Μάνδρα.
Ανάλογη θετική λειτουργία των έργων πρόληψης καταγράφηκε και στην πυρκαγιά της 9ης Αυγούστου στην περιοχή Μουζάκι του Πύργου Ηλείας.
Αυτά είναι δεδομένα του πεδίου. Και τα δεδομένα του πεδίου δεν μπορούν να ακυρώνονται με συνθήματα.
«Αφού κάηκε, άρα απέτυχε»: ένα επιστημονικά αβάσιμο επιχείρημα
Κανείς σοβαρός επιστήμονας δεν υποστήριξε ποτέ ότι ένα πρόγραμμα πρόληψης μπορεί να εξαλείψει πλήρως τον κίνδυνο μιας δασικής πυρκαγιάς.
Η πυρκαγιά μπορεί να εκδηλωθεί. Το ζητούμενο είναι τι συμβαίνει όταν εκδηλωθεί.
Πόσο γρήγορα εξαπλώνεται;
Πόση καύσιμη ύλη συναντά;
Πόσο εύκολα μπορούν να προσεγγίσουν οι επίγειες δυνάμεις;
Πού μπορούν να δημιουργηθούν γραμμές άμυνας;
Πόσο αποτελεσματικά μπορούν να επιχειρήσουν τα εναέρια μέσα;
Ποιες υποδομές είναι διαθέσιμες;
Αυτά είναι τα πραγματικά ερωτήματα της πρόληψης.
Το να υποστηρίζει κάποιος ότι «αφού κάηκε, τα έργα απέτυχαν» είναι σαν να υποστηρίζει ότι η αντισεισμική προστασία απέτυχε επειδή σημειώθηκε σεισμός ή ότι η οδική ασφάλεια είναι άχρηστη επειδή εξακολουθούν να συμβαίνουν τροχαία.
Η πρόληψη δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο. Μειώνει τις επιπτώσεις του και αυξάνει τις πιθανότητες αποτελεσματικής αντιμετώπισής του.
Η Δασική Υπηρεσία δεν χρειάζεται «μαθήματα» από το πληκτρολόγιο
Ιδιαίτερα προβληματική είναι η προσπάθεια ορισμένων κύκλων να μηδενίσουν συνολικά το έργο της Δασικής Υπηρεσίας και των Δασολόγων Γεωτεχνικών.
Ακόμη πιο παράδοξο είναι να διατυπώνονται τέτοιες επιθέσεις από ανθρώπους που, χωρίς να διαθέτουν την αντίστοιχη επιστημονική κατάρτιση ή εμπειρία στον σχεδιασμό και την υλοποίηση δασοτεχνικών έργων, επιχειρούν να εμφανιστούν ως αξιολογητές τους.
Η πρόληψη των δασικών πυρκαγιών δεν είναι υπόθεση επικοινωνιακών αναρτήσεων. Απαιτεί επιστημονική γνώση, μελέτη, σχεδιασμό, τεχνικές προδιαγραφές, γνώση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε δασικού οικοσυστήματος και συνεχή παρουσία στο πεδίο.
Αυτό ακριβώς υπηρετούν οι Δασικές Υπηρεσίες και οι Δασολόγοι Γεωτεχνικοί.
Για τα χρήματα του Antinero: τα στοιχεία είναι δημόσια και ελέγξιμα
Αν κάποιοι πραγματικά ενδιαφέρονται για το πού κατευθύνθηκαν οι πόροι του Antinero, η απάντηση δεν βρίσκεται στις τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις ούτε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Βρίσκεται στα δημόσια στοιχεία.
Οι διακηρύξεις, οι αποφάσεις ανάθεσης, οι συμβάσεις και τα στοιχεία των έργων δημοσιοποιούνται στα προβλεπόμενα πληροφοριακά συστήματα και υλοποιούνται στο πλαίσιο της νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων.
Για κάθε παρέμβαση υπάρχουν συγκεκριμένα δεδομένα: περιοχή, φυσικό αντικείμενο, οικονομικό αντικείμενο, ανάδοχος, συμβατικές υποχρεώσεις, επιμετρήσεις, παραλαβές και διοικητικοί και οικονομικοί έλεγχοι.
Επομένως, η συζήτηση μπορεί και πρέπει να γίνει με πραγματικά στοιχεία:
έργο προς έργο, σύμβαση προς σύμβαση, περιοχή προς περιοχή.
Η ΠΟΓΕΔΥ δεν φοβάται αυτόν τον έλεγχο. Αντίθετα, τον θεωρεί απαραίτητο.
Αυτό που απορρίπτουμε είναι η εκ των προτέρων καταδίκη ενός ολόκληρου προγράμματος με μοναδικό επιχείρημα ότι εκδηλώθηκε πυρκαγιά.
Τα έργα πρόληψης δεν σημαίνουν «παράδοση των δασών σε ιδιώτες»
Η υλοποίηση δημόσιων δασοτεχνικών έργων από αναδόχους, βάσει εγκεκριμένων μελετών και υπό την επίβλεψη των αρμόδιων Δασικών Υπηρεσιών, δεν μετατρέπει τα δάση σε ιδιωτική υπόθεση.
Η μελέτη, ο σχεδιασμός, η χωροθέτηση, οι τεχνικές απαιτήσεις, η επίβλεψη και η παραλαβή αποτελούν μέρος μιας συγκεκριμένης δημόσιας διαδικασίας.
Το γεγονός ότι ένα έργο υλοποιείται από ανάδοχο δεν σημαίνει ότι το κράτος απουσιάζει. Σημαίνει ότι το Δημόσιο χρησιμοποιεί το προβλεπόμενο θεσμικό και τεχνικό πλαίσιο για να υλοποιήσει ένα έργο με συγκεκριμένο αντικείμενο και ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Η πρόληψη είναι ο πρώτος κρίκος της ολοκληρωμένης διαχείρισης
Η σύγχρονη ευρωπαϊκή προσέγγιση στη διαχείριση του κινδύνου δασικών πυρκαγιών δεν αντιμετωπίζει την πυρκαγιά ως ένα μεμονωμένο γεγονός.
Αντιμετωπίζει τον κίνδυνο μέσα από έναν ολοκληρωμένο κύκλο:
πρόληψη – ετοιμότητα – απόκριση – αποκατάσταση.
Η πρόληψη είναι ο πρώτος κρίκος αυτού του κύκλου. Χωρίς αυτήν, η επιχειρησιακή αντιμετώπιση ξεκινά πάντοτε από δυσμενέστερη αφετηρία.
Για αυτό και η χώρα χρειάζεται περισσότερη πρόληψη, όχι λιγότερη.
Χρειάζεται σταθερούς πόρους, ενισχυμένες Δασικές Υπηρεσίες, σύγχρονες επιστημονικές μελέτες, συνεχή αξιολόγηση, διαφάνεια και αυστηρούς ελέγχους. Χρειάζεται επίσης επέκταση των παρεμβάσεων στις περιοχές όπου ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος και όπου η πρόληψη μπορεί να αποδώσει το μεγαλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Αξιολόγηση, ναι. Μηδενισμός, όχι.
Η ΠΟΓΕΔΥ είναι η πρώτη που ζητά αξιολόγηση των έργων.
Όμως πραγματική αξιολόγηση σημαίνει σύγκριση περιοχών με και χωρίς παρεμβάσεις, ανάλυση των ιδιαίτερων συνθηκών κάθε πυρκαγιάς, καταγραφή της συμπεριφοράς του μετώπου, εκτίμηση της διαθεσιμότητας και της συνέχειας της καύσιμης ύλης και αποτίμηση του χρόνου και της αποτελεσματικότητας της επιχειρησιακής επέμβασης.
Αυτό είναι επιστημονική αξιολόγηση.
Δεν είναι αξιολόγηση η λογική:
«Κάηκε → άρα απέτυχε → άρα τα έργα ήταν άχρηστα».
Αυτό δεν είναι επιστημονικό συμπέρασμα. Είναι επικοινωνιακό σύνθημα.
Οι άνθρωποι της Δασικής Υπηρεσίας δεν εμφανίζονται μετά την καταστροφή για να αναζητήσουν άλλοθι. Βρίσκονται πριν από αυτήν, σχεδιάζοντας, μελετώντας, επιβλέποντας και υλοποιώντας παρεμβάσεις μέσα σε πραγματικές και συχνά εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Είναι εκεί όταν δεν υπάρχουν κάμερες.
Είναι εκεί όταν δεν υπάρχει τηλεοπτικό πάνελ.
Είναι εκεί όταν κανείς δεν γράφει αναρτήσεις.
Και είναι εκεί όταν οι υπόλοιποι καλούνται να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες μιας πυρκαγιάς.
Η Δασική Υπηρεσία και οι Δασολόγοι Γεωτεχνικοί δεν χρειάζονται υποδείξεις από ανθρώπους που γνωρίζουν το δάσος μόνο από την οθόνη τους.
Χρειάζονται στήριξη, προσωπικό, πόρους, σύγχρονα εργαλεία και θεσμική ενίσχυση.
Εμείς θα συνεχίσουμε να διεκδικούμε ακριβώς αυτά.
Θα συνεχίσουμε να επενδύουμε στην πρόληψη, στη γνώση και στην παρουσία στο πεδίο.
Γιατί η πραγματική μάχη με τη φωτιά δεν ξεκινά όταν εμφανιστούν οι φλόγες.
Ξεκινά πολύ νωρίτερα.
Και εκεί πρέπει να βρίσκεται η Πολιτεία.
Πριν από την πυρκαγιά.
Πριν από την καταστροφή.
Πριν από τις στάχτες.
Όχι άλλο κάρβουνο.
Και, κυρίως, όχι άλλη υποκρισία.
