Η ψήφιση των άρθρων 96 και 97 του Ν. 5322/2026 ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στη λειτουργία του ΟΣΔΕ και στη διαδικασία υποβολής της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης (ΕΑΕ). Αν και η Πολιτεία επιδιώκει να ενισχύσει τη διαφάνεια, να περιορίσει τα φαινόμενα παρατυπιών και να προστατεύσει τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους, οι επαγγελματίες του κλάδου εκφράζουν έντονες ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε το νέο θεσμικό πλαίσιο.
Το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤ.Ε.Ε.), εκπροσωπώντας το σύνολο των γεωτεχνικών επιστημόνων της χώρας, απέστειλε επίσημη επιστολή προς την κυβέρνηση και την ΑΑΔΕ, ζητώντας την επανεξέταση των νέων διατάξεων πριν αυτές εφαρμοστούν στην ΕΑΕ 2026. Σύμφωνα με το Επιμελητήριο, αρκετές προβλέψεις δημιουργούν κινδύνους όχι μόνο για τους επαγγελματίες που διαχειρίζονται τις δηλώσεις των παραγωγών, αλλά και για τους ίδιους τους αγρότες που ενδέχεται να βρεθούν εκτός ενισχύσεων λόγω λαθών που δεν οφείλονται στους ίδιους.
Εξοντωτικές κυρώσεις ακόμη και για τεχνικά λάθη
Το σημαντικότερο σημείο αντίδρασης αφορά το ύψος των διοικητικών κυρώσεων. Το νέο πλαίσιο προβλέπει πρόστιμα που κυμαίνονται από 2.000 έως 50.000 ευρώ ανά παράβαση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται ακόμη και αποκλεισμός από τη δυνατότητα υποβολής δηλώσεων.
Οι γεωτεχνικοί υποστηρίζουν ότι οι κυρώσεις δεν διαχωρίζουν επαρκώς τις περιπτώσεις δόλου από τα απλά καταχωριστικά ή τεχνικά λάθη. Ένα σφάλμα που μπορεί να προκύψει από λανθασμένη εισαγωγή στοιχείων, τεχνική δυσλειτουργία ή αντικρουόμενα δεδομένα δημοσίων μητρώων κινδυνεύει να αντιμετωπιστεί με την ίδια αυστηρότητα που θα αντιμετωπιζόταν μια σκόπιμη παρατυπία.
Όπως επισημαίνουν, μια τέτοια προσέγγιση δημιουργεί ένα περιβάλλον ανασφάλειας, στο οποίο κάθε επαγγελματίας που αναλαμβάνει δηλώσεις ΟΣΔΕ εκτίθεται σε δυσανάλογο οικονομικό και επαγγελματικό κίνδυνο.
Ασάφεια σε κρίσιμες έννοιες του νόμου
Ένα ακόμη σοβαρό ζήτημα αφορά τη διατύπωση των ίδιων των διατάξεων.
Σύμφωνα με το ΓΕΩΤ.Ε.Ε., όροι όπως:
- «πλημμελής αποτύπωση»,
- «δέουσα επιμέλεια»,
- «πρόδηλη ασυμβατότητα»
παραμένουν αόριστοι και χωρίς συγκεκριμένο νομικό ή τεχνικό ορισμό.
Αυτό σημαίνει ότι η ερμηνεία τους μπορεί να διαφέρει από υπηρεσία σε υπηρεσία ή ακόμη και από ελεγκτή σε ελεγκτή, δημιουργώντας διαφορετικές αντιμετωπίσεις για παρόμοιες υποθέσεις. Η έλλειψη σαφών κριτηρίων, σύμφωνα με τους ειδικούς, υπονομεύει την ασφάλεια δικαίου και αυξάνει τον κίνδυνο αυθαίρετης επιβολής κυρώσεων.
Μεταφέρεται υπερβολική ευθύνη στους συντάκτες των δηλώσεων
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη μετακύλιση της ευθύνης από τον παραγωγό στον γεωτεχνικό ή στο Κέντρο Υποβολής Δηλώσεων.
Οι επαγγελματίες επισημαίνουν ότι ο συντάκτης μιας αίτησης λειτουργεί με βάση τα στοιχεία που του προσκομίζει ο παραγωγός και τα δεδομένα που είναι διαθέσιμα στα δημόσια πληροφοριακά συστήματα. Δεν διαθέτει ανακριτικές αρμοδιότητες ούτε μπορεί να επαληθεύσει ανεξάρτητα κάθε πληροφορία που αφορά ιδιοκτησιακά δικαιώματα, μισθωτήρια ή άλλες δηλώσεις τρίτων.
Κατά συνέπεια, θεωρούν ότι η επιβολή ευθύνης για στοιχεία που δεν είναι δυνατόν να ελεγχθούν στην πράξη δημιουργεί ένα δυσανάλογο βάρος για τον επαγγελματία και μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε αποχώρηση πολλών γραφείων από την παροχή υπηρεσιών ΟΣΔΕ.
Τα λάθη δεν προέρχονται πάντα από τον παραγωγό ή τον μελετητή
Στην επιστολή του το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. υπογραμμίζει ότι πολλές από τις ασυμφωνίες που εμφανίζονται στις δηλώσεις δεν αποτελούν αποτέλεσμα λανθασμένης εργασίας του συντάκτη ή ψευδούς δήλωσης του αγρότη.
Στην καθημερινή πρακτική καταγράφονται προβλήματα που σχετίζονται με:
- σφάλματα του Ελληνικού Κτηματολογίου,
- εκκρεμότητες στους δασικούς χάρτες,
- αναδασμούς που δεν έχουν πλήρως ενημερωθεί,
- ασυμφωνίες στα ηλεκτρονικά μισθωτήρια,
- τεχνικές δυσλειτουργίες του πληροφοριακού συστήματος ΟΣΔΕ.
Οι γεωτεχνικοί υποστηρίζουν ότι, εφόσον οι ίδιες οι δημόσιες βάσεις δεδομένων παρουσιάζουν ανακρίβειες ή καθυστερήσεις ενημέρωσης, δεν μπορεί ο επαγγελματίας να φέρει αυτομάτως την ευθύνη για κάθε απόκλιση που θα εντοπιστεί.
Η αλληλέγγυα ευθύνη προκαλεί νέους προβληματισμούς
Ένα ακόμη σημείο που συγκεντρώνει έντονη κριτική είναι η πρόβλεψη περί αλληλέγγυας ευθύνης για την επιστροφή ενισχύσεων.
Το ΓΕΩΤ.Ε.Ε. θεωρεί ότι μια τόσο αυστηρή πρόβλεψη θα πρέπει να εφαρμόζεται αποκλειστικά σε περιπτώσεις αποδεδειγμένου δόλου ή βαριάς αμέλειας και όχι γενικευμένα.
Παράλληλα, ζητεί να διευκρινιστεί ρητά ότι η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τους αγρότες — όπως η σύνταξη Σχεδίων Βελτίωσης, η συμμετοχή σε προγράμματα Νέων Αγροτών ή άλλες γεωτεχνικές υπηρεσίες — δεν συνιστά αυτομάτως σύγκρουση συμφερόντων.
Οι προτάσεις του ΓΕΩΤ.Ε.Ε.
Με στόχο να αποφευχθούν προβλήματα κατά την εφαρμογή της ΕΑΕ 2026, το Επιμελητήριο προτείνει σειρά παρεμβάσεων, μεταξύ των οποίων:
- προσωρινή αναστολή εφαρμογής των νέων κυρώσεων μέχρι να ολοκληρωθεί ουσιαστική διαβούλευση,
- δυνατότητα διόρθωσης λαθών εντός δεκαπέντε ημερών χωρίς επιβολή προστίμου όταν πρόκειται για διορθώσιμα σφάλματα,
- διαβάθμιση των κυρώσεων ανάλογα με τον βαθμό υπαιτιότητας,
- σαφή ορισμό της έννοιας της «παράβασης», ώστε να αποφεύγεται η επιβολή πολλαπλών προστίμων για το ίδιο περιστατικό,
- άμεση θεσμική συνάντηση με τα αρμόδια υπουργεία και την ΑΑΔΕ πριν από την έναρξη της διαδικασίας υποβολής των δηλώσεων.
Παράλληλα, έχει ζητήσει τη συνεργασία της ΕΘΕΑΣ και της ΠΕΦΑΣΥ, επιδιώκοντας κοινή παρέμβαση για την τροποποίηση των επίμαχων διατάξεων.
Το διακύβευμα για την ΕΑΕ 2026
Οι αλλαγές που εισάγονται επιχειρούν να ενισχύσουν την αξιοπιστία του συστήματος ενισχύσεων, ωστόσο οι γεωτεχνικοί προειδοποιούν ότι, χωρίς σαφείς κανόνες και αναλογικότητα στις κυρώσεις, υπάρχει κίνδυνος να προκληθούν τα αντίθετα αποτελέσματα.
Η αυξημένη επαγγελματική ευθύνη, η ασάφεια βασικών εννοιών και η απουσία πρόβλεψης για τη διόρθωση πραγματικών λαθών ενδέχεται να οδηγήσουν σε περιορισμό των διαθέσιμων Κέντρων Υποβολής Δηλώσεων, μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα των επαγγελματιών και αυξημένο κίνδυνο αποκλεισμού παραγωγών από τις κοινοτικές ενισχύσεις εξαιτίας σφαλμάτων που δεν σχετίζονται με δόλο.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να είναι καθοριστικό, καθώς η κυβέρνηση καλείται να αξιολογήσει τις παρατηρήσεις των επαγγελματικών φορέων και να αποφασίσει εάν θα προχωρήσει σε διορθωτικές παρεμβάσεις πριν από την πλήρη εφαρμογή του νέου πλαισίου για το ΟΣΔΕ.
