Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε το νέο πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το οποίο επιχειρεί να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται, ελέγχονται και καταγράφονται βασικές δραστηριότητες του πρωτογενούς τομέα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η ψηφιακή καρτέλα του αγρότη, η νέα διασύνδεση του Μητρώου Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων (ΜΑΑΕ) με την Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης μέσω myagro (ΟΣΔΕ), η πλήρης ψηφιοποίηση του ελεγκτικού μηχανισμού της αλιείας, αλλά και η αυστηροποίηση των κυρώσεων για παραβάσεις που σχετίζονται με μεταδοτικές ασθένειες των ζώων.
Το σχέδιο νόμου φέρει τον τίτλο «Ρύθμιση του τομέα της αλιείας, τροποποίηση του Αλιευτικού Κώδικα, ρυθμίσεις για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος, το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων και λοιπές διατάξεις» και περιλαμβάνει παρεμβάσεις που εκτείνονται από την αλιεία και τις υδατοκαλλιέργειες έως τη μελισσοκομία, τις αγροτικές ενισχύσεις και την επαγγελματική εκπαίδευση στον τομέα του κρέατος.
Ψηφιακή καρτέλα αγρότη: ένα ενιαίο αποτύπωμα της αγροτικής δραστηριότητας
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά το Μητρώο Αγροτών και Αγροτικών Εκμεταλλεύσεων.
Με το νέο πλαίσιο, η εγγραφή στο ΜΑΑΕ συνδέεται άμεσα με την υποβολή της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης. Η διαδικασία προβλέπεται να πραγματοποιείται σε ετήσια βάση ψηφιακά, με χρήση κωδικών Taxisnet, ενώ η σχετική βεβαίωση θα είναι διαθέσιμη στη θυρίδα του πολίτη στο gov.gr.
Η αλλαγή δεν περιορίζεται στην ψηφιακή υποβολή. Για τους επαγγελματίες αγρότες και τους κατόχους αγροτικής εκμετάλλευσης, η σχετική ιδιότητα προβλέπεται να αποδίδεται αυτοματοποιημένα, μέσα από τη διασταύρωση δεδομένων διαφορετικών πληροφοριακών συστημάτων.
Παράλληλα, διατηρείται η δυνατότητα ένστασης, ώστε ο ενδιαφερόμενος να μπορεί να αμφισβητήσει την ιδιότητα που του αποδόθηκε.
Τι σημαίνει στην πράξη
Η πιο ουσιαστική αλλαγή είναι η δημιουργία της ψηφιακής καρτέλας αγρότη.
Σε αυτή θα συγκεντρώνονται τα στοιχεία της αγροτικής δραστηριότητας κάθε εγγεγραμμένου στο ΜΑΑΕ, μαζί με τα αλφαριθμητικά και γεωχωρικά δεδομένα των εκμεταλλεύσεών του.
Έτσι, το κράτος αποκτά ένα ενιαίο ψηφιακό αποτύπωμα για την αγροτική δραστηριότητα, με αξιοποίηση δεδομένων που ήδη υπάρχουν σε διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα.
Για τον αγρότη, αυτό μπορεί να σημαίνει λιγότερες επαναλαμβανόμενες διαδικασίες και μεγαλύτερη αυτοματοποίηση. Ταυτόχρονα, όμως, η αυξημένη διασύνδεση δημιουργεί ένα πολύ πιο ολοκληρωμένο σύστημα διασταυρώσεων και ελέγχων.
Νέο Εθνικό Σύστημα Ελέγχου Αλιείας
Σημαντικό μέρος του νομοσχεδίου αφορά την αναμόρφωση του συστήματος ελέγχου της αλιείας.
Θεσπίζεται Εθνικό Σύστημα Ελέγχου Αλιείας, το οποίο καλύπτει τόσο την αλιευτική δραστηριότητα στη θάλασσα όσο και την εμπορία των αλιευτικών προϊόντων.
Το σύστημα προβλέπεται να διασυνδέεται ψηφιακά και σε πραγματικό χρόνο με υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κρατών-μελών και περιφερειακών οργανώσεων.
Στόχος είναι η μετάβαση από έναν περισσότερο κατακερματισμένο μηχανισμό ελέγχων σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον, μέσα στο οποίο τα δεδομένα θα μπορούν να αξιοποιούνται ταχύτερα και αποτελεσματικότερα.
ΟΣΠΑ: στο ίδιο ψηφιακό περιβάλλον σκάφη, άδειες και παραβάσεις
Κεντρικός πυλώνας του νέου συστήματος είναι το Ολοκληρωμένο Σύστημα Παρακολούθησης Αλιείας (ΟΣΠΑ).
Το ΟΣΠΑ ενισχύεται με νέα υποσυστήματα και θα συγκεντρώνει πληροφορίες που αφορούν:
- το αλιευτικό μητρώο,
- τις άδειες αλίευσης,
- τα αλιευτικά σκάφη,
- την εμπορία και την ιχνηλασιμότητα των προϊόντων,
- τις αλιευτικές παραβάσεις,
- τους επιθεωρητές αλιείας,
- τις υδατοκαλλιέργειες,
- τη μεταποίηση.
Η συγκέντρωση αυτών των δεδομένων σε ένα ενιαίο πληροφοριακό περιβάλλον αποτελεί βασική προϋπόθεση για πιο στοχευμένους ελέγχους και καλύτερη παρακολούθηση της αλιευτικής δραστηριότητας.
Αυστηρότερα μέτρα για την παράνομη, λαθραία και άναρχη αλιεία
Το νομοσχέδιο εισάγει νέα διοικητικά μέτρα συμμόρφωσης, με στόχο την άμεση αντιμετώπιση παραβάσεων.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η δυνατότητα:
- άμεσης παύσης της αλιευτικής δραστηριότητας,
- αλλαγής πορείας σκάφους ή μεταφορικού μέσου για τη διενέργεια ελέγχου,
- αναστολής αλιευτικής άδειας,
- επιβολής εγγύησης,
- δέσμευσης παράνομων αλιευτικών εργαλείων και εξοπλισμού,
- δέσμευσης σκαφών και προϊόντων.
Παράλληλα, προβλέπονται κυρώσεις και για Έλληνες πολίτες που συμμετέχουν ή υποστηρίζουν δραστηριότητες παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας.
Το σύστημα προστίμων αναμορφώνεται επίσης, με τις παραβάσεις να διακρίνονται σε σοβαρές, κοινές και ήσσονος σημασίας.
Για τις σοβαρές παραβάσεις προβλέπεται, πέρα από τα χρηματικά πρόστιμα, και αφαίρεση μορίων, σύμφωνα με το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Περισσότερες αρμοδιότητες στις Περιφέρειες
Το νέο μοντέλο προβλέπει ενισχυμένο ρόλο των Περιφερειών στον ελεγκτικό μηχανισμό.
Η συγκεκριμένη επιλογή συνδέεται με την ανάγκη καλύτερης αξιοποίησης του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού και αποτελεσματικότερης παρουσίας των ελεγκτικών μηχανισμών στην περιοχή όπου πραγματοποιείται η δραστηριότητα.
Ζωονόσοι: αυξάνονται οι ποινικές και διοικητικές κυρώσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην τήρηση των μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης μεταδοτικών ασθενειών των ζώων.
Το νομοσχέδιο αυστηροποιεί τόσο τις ποινικές όσο και τις διοικητικές κυρώσεις για παραβάσεις των προβλεπόμενων μέτρων.
Ειδικότερα, σε περίπτωση παραβίασης μέτρων από την οποία μπορεί να προκύψει κοινός κίνδυνος για ζώα προβλέπεται φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή τουλάχιστον 1.500 ευρώ.
Εφόσον η ασθένεια μεταδοθεί σε ζώα, προβλέπεται φυλάκιση τουλάχιστον τριών ετών και χρηματική ποινή τουλάχιστον 5.000 ευρώ.
Παράλληλα, τα διοικητικά πρόστιμα μπορούν να φτάσουν έως και τις 80.000 ευρώ.
Οι προβλέψεις αυτές εντάσσονται σε ένα αυστηρότερο μοντέλο συμμόρφωσης, όπου η τήρηση των μέτρων βιοασφάλειας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Ενισχύεται το ανθρώπινο δυναμικό στις πληγείσες περιοχές
Το νομοσχέδιο διευρύνει παράλληλα τις κατηγορίες προσωπικού που μπορούν να μετακινούνται σε περιοχές που πλήττονται από την ευλογιά των αιγοπροβάτων.
Το προσωπικό αυτό θα μπορεί να συμμετέχει σε ελέγχους και δειγματοληψίες, να πραγματοποιεί καταμετρήσεις ζωικού κεφαλαίου και να επιβλέπει διαδικασίες θανατώσεων.
Ψηφιακή ιχνηλασιμότητα για το μέλι
Νέα ψηφιακή υποδομή προβλέπεται και για τον τομέα της μελισσοκομίας.
Το νομοσχέδιο θεσμοθετεί την πλατφόρμα «Ισοζύγιο μελιού και μελισσοκομικών προϊόντων – e-honey», μέσω της οποίας θα παρακολουθείται η αλυσίδα παραγωγής, εμπορίας και διακίνησης του μελιού και των λοιπών μελισσοκομικών προϊόντων.
Η πλατφόρμα θα διασυνδέεται με το Εθνικό Ηλεκτρονικό Μελισσοκομικό Μητρώο και άλλα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου.
Παράλληλα, προβλέπεται διαλειτουργικότητα με την ΑΑΔΕ για την άντληση των αναγκαίων δεδομένων από ηλεκτρονικά τιμολόγια και ψηφιακά παραστατικά.
Η κατεύθυνση είναι σαφής: μεγαλύτερη δυνατότητα παρακολούθησης της διαδρομής ενός προϊόντος από την παραγωγή έως τη διακίνησή του.
Νέες ρυθμίσεις για τις υδατοκαλλιέργειες
Το σχέδιο νόμου επικαιροποιεί και το θεσμικό πλαίσιο των υδατοκαλλιεργειών.
Οι προτεινόμενες ρυθμίσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, την εκμίσθωση ιχθυοτρόφων υδάτων, τη μετατόπιση μονάδων προς περιοχές υδρανάπαυσης και την οργάνωση των σχέσεων μεταξύ των φορέων ΠΟΑΥ και των μελών τους.
Η παρέμβαση επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο λειτουργικό πλαίσιο για έναν κλάδο με σημαντικό παραγωγικό και εξαγωγικό αποτύπωμα.
Αλλάζει η εκπροσώπηση των αλιέων
Το νομοσχέδιο αναμορφώνει και το μοντέλο οργάνωσης των συλλόγων αλιευτικής παραγωγής.
Προβλέπεται δυνατότητα ίδρυσης ενός συλλόγου ανά δήμο και ανά κατηγορία αλιευτικών εργαλείων. Οι σύλλογοι που ανήκουν στην ίδια Περιφέρεια μπορούν να συγκροτούν Ομοσπονδία.
Σε πανελλαδικό επίπεδο προβλέπεται επίσης δυνατότητα σύστασης Συνομοσπονδίας ανά κατηγορία αλιευτικών εργαλείων, με συμμετοχή τουλάχιστον επτά αντίστοιχων Ομοσπονδιών.
Παράλληλα, τίθενται περιορισμοί στην εκφόρτωση μικρών πελαγικών ειδών και ρυθμίζεται η ερασιτεχνική αλιεία με ψαροντούφεκο στον Θερμαϊκό και στους κόλπους της Θεσσαλονίκης.
Απαγορεύεται η βιντζότρατα
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην βιντζότρατα, δηλαδή στην τράτα ή τον γρίπο που σύρεται από σκάφος.
Το νομοσχέδιο προβλέπει την απαγόρευση της χρήσης της, σε συμμόρφωση με το ισχύον ενωσιακό πλαίσιο.
ΟΠΕΚΕΠΕ και ΑΑΔΕ: μεταφέρεται το πληροφοριακό οικοσύστημα
Σημαντική είναι και η ρύθμιση που αφορά την ολοκλήρωση της μεταφοράς των αρμοδιοτήτων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ.
Η ΑΑΔΕ, ως Οργανισμός Πληρωμών, καθίσταται κύριος και φορέας λειτουργίας του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Αναλαμβάνει τη λειτουργία, τη φιλοξενία, την τεχνική υποστήριξη, τη συντήρηση και την ανάπτυξη του συστήματος.
Στην ΑΑΔΕ μεταφέρονται επίσης τα πάγια περιουσιακά στοιχεία, τα φυσικά και ηλεκτρονικά αρχεία, τα λογισμικά, οι βάσεις δεδομένων, οι εφαρμογές και ο πηγαίος κώδικας του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Οι υφιστάμενες συμβάσεις προβλέπεται να συνεχιστούν στο όνομα της ΑΑΔΕ, ενώ οι διαδικασίες αναζήτησης παράνομων ή αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών συνεχίζονται χωρίς να απαιτείται επανάληψη των διαδικαστικών ενεργειών που έχουν ήδη ολοκληρωθεί.
Η συγκεκριμένη μεταβολή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέει πλέον ακόμη πιο άμεσα το σύστημα αγροτικών ενισχύσεων με έναν φορέα που διαθέτει εκτεταμένες δυνατότητες ηλεκτρονικών διασταυρώσεων δεδομένων.
Νέο ηλεκτρονικό πλαίσιο για τις Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος
Το τελευταίο βασικό σκέλος των παρεμβάσεων αφορά τις δημόσιες και ιδιωτικές Σχολές Επαγγελμάτων Κρέατος.
Το νομοσχέδιο αναμορφώνει το πλαίσιο αναγνώρισης, λειτουργίας και ελέγχου τους και προβλέπει τη δημιουργία ηλεκτρονικού Μητρώου Σχολών Επαγγελμάτων Κρέατος.
Στο μητρώο θα καταχωρίζονται οι σχολές, οι σπουδαστές και οι απόφοιτοι.
Παράλληλα, δημιουργείται ηλεκτρονική τράπεζα θεμάτων για τις εξετάσεις, με στόχο την καλύτερη οργάνωση και τον εκσυγχρονισμό της διαδικασίας πιστοποίησης.
Τι αλλάζει συνολικά για τον πρωτογενή τομέα
Το πολυνομοσχέδιο κινείται σε τρεις βασικούς άξονες: ψηφιοποίηση, διασύνδεση δεδομένων και αυστηρότερους ελέγχους.
Για τον αγρότη, η ψηφιακή καρτέλα και η σύνδεση ΜΑΑΕ–myagro δημιουργούν ένα πιο ενιαίο ψηφιακό προφίλ της εκμετάλλευσης. Για την αλιεία, το νέο σύστημα ελέγχου επιχειρεί να συνδέσει σε πραγματικό χρόνο δεδομένα για σκάφη, άδειες, αλιεύματα, εμπορία και παραβάσεις. Στη μελισσοκομία, η πλατφόρμα e-honey εισάγει αντίστοιχη λογική ιχνηλασιμότητας.
Την ίδια στιγμή, οι αυστηρότερες κυρώσεις για τις ζωονόσους και την παράνομη αλιεία μετατοπίζουν το βάρος προς ένα μοντέλο στο οποίο η παραβίαση των κανόνων συνεπάγεται μεγαλύτερο οικονομικό και ποινικό κόστος.
Η ουσιαστική πρόκληση, επομένως, δεν είναι μόνο η ψήφιση των νέων ρυθμίσεων. Είναι η πρακτική λειτουργία των ψηφιακών διασυνδέσεων, η ποιότητα των δεδομένων, η ταχύτητα των ελέγχων και η δυνατότητα των υπηρεσιών να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά τα νέα εργαλεία.
Εφόσον εφαρμοστούν με συνέπεια, οι αλλαγές μπορούν να περιορίσουν τη γραφειοκρατία, να βελτιώσουν την ιχνηλασιμότητα και να κάνουν τους ελέγχους περισσότερο στοχευμένους. Παράλληλα, όμως, αυξάνεται η σημασία της ορθής καταχώρισης και επικαιροποίησης των στοιχείων από παραγωγούς, αλιείς και επιχειρήσεις.
Με αυτόν τον τρόπο, το νέο θεσμικό πλαίσιο επιχειρεί να μεταφέρει σημαντικό μέρος της λειτουργίας του πρωτογενούς τομέα από τις αποσπασματικές διαδικασίες σε ένα ενιαίο, ψηφιακά διασυνδεδεμένο και περισσότερο ελεγχόμενο περιβάλλον.
