Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο καταβολής των αγροτικών ενισχύσεων φέρνει η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) για την περίοδο 2028-2034. Το Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατέληξε στις 26 Οκτωβρίου 2026 σε μερική διαπραγματευτική συμφωνία για το νέο πλαίσιο, ανοίγοντας τον δρόμο για την αναμόρφωση του συστήματος των επιδοτήσεων.
Οι αλλαγές που προωθούνται επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο υπολογισμού των ενισχύσεων, καθώς το υφιστάμενο σύστημα των δικαιωμάτων αναμένεται να αντικατασταθεί από ένα μοντέλο στήριξης που θα βασίζεται κυρίως στα επιλέξιμα αγροτικά εκτάρια. Παράλληλα, προβλέπεται μεγαλύτερη στόχευση των ενισχύσεων προς τους ενεργούς αγρότες, τις μικρές εκμεταλλεύσεις και τους νέους που επιθυμούν να εισέλθουν στον αγροτικό τομέα.
Καταργούνται οι δύο πυλώνες της ΚΑΠ – Νέα δομή στις αγροτικές ενισχύσεις
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές της ΚΑΠ μετά το 2027 αφορά την κατάργηση της παραδοσιακής δομής των δύο πυλώνων.
Οι άμεσες ενισχύσεις του πρώτου πυλώνα και τα μέτρα αγροτικής ανάπτυξης του δεύτερου πυλώνα θα ενταχθούν σε ένα ενιαίο χρηματοδοτικό και προγραμματικό πλαίσιο, στο πλαίσιο των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης (NRPP).
Στο ευρύτερο αυτό πλαίσιο θα ενταχθούν επίσης χρηματοδοτικά εργαλεία που αφορούν την περιφερειακή ανάπτυξη, τη συνοχή, τη δίκαιη μετάβαση και την αλιεία.
Η αλλαγή αυτή σηματοδοτεί μια διαφορετική προσέγγιση στη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων, με μεγαλύτερη ευελιξία για τα κράτη-μέλη, αλλά και διαφορετικό τρόπο σχεδιασμού των αγροτικών παρεμβάσεων.
DABIS: Η νέα ενίσχυση που αντικαθιστά τα ιστορικά δικαιώματα
Στον πυρήνα της νέας ΚΑΠ βρίσκεται η Φθίνουσα Εκταρική Εισοδηματική Στήριξη (Degressive Area-Based Income Support – DABIS).
Πρόκειται για ένα νέο σύστημα ενισχύσεων που αλλάζει τη φιλοσοφία των σημερινών άμεσων πληρωμών. Η στήριξη θα υπολογίζεται με βάση τα επιλέξιμα εκτάρια που δηλώνει ο παραγωγός, χωρίς να απαιτείται η κατοχή ιστορικών δικαιωμάτων.
Με το νέο μοντέλο προβλέπεται η αντικατάσταση της βασικής εισοδηματικής στήριξης, ενώ στο ίδιο πλαίσιο ενσωματώνονται στοιχεία της αναδιανεμητικής ενίσχυσης και της συμπληρωματικής στήριξης νέων γεωργών.
Βασικό χαρακτηριστικό της DABIS θα είναι η φθίνουσα ενίσχυση. Αυτό σημαίνει ότι η στήριξη ανά εκτάριο θα μειώνεται προοδευτικά για τις μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις, με στόχο την πιο ισορροπημένη κατανομή των διαθέσιμων πόρων.
Επομένως, το νέο σύστημα δεν θα βασίζεται απλώς στον αριθμό των στρεμμάτων, αλλά και σε συγκεκριμένους κανόνες επιλεξιμότητας, ενεργού αγρότη και αναδιανομής των ενισχύσεων.
Ποιοι παραγωγοί κινδυνεύουν να χάσουν ενισχύσεις
Η μετάβαση από τα ιστορικά δικαιώματα στις πληρωμές βάσει έκτασης ενδέχεται να δημιουργήσει σημαντικές ανακατατάξεις μεταξύ των παραγωγών.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένοι μπορεί να βρεθούν αγρότες που διαθέτουν μεγάλο αριθμό ιστορικών δικαιωμάτων υψηλής αξίας, αλλά καλλιεργούν σχετικά περιορισμένες εκτάσεις.
Με το σημερινό σύστημα, η αξία των δικαιωμάτων επηρεάζει το ύψος της βασικής ενίσχυσης που λαμβάνει ένας παραγωγός. Αντίθετα, με τη νέα DABIS, καθοριστικό ρόλο θα έχει η επιλέξιμη έκταση και όχι η ιστορική αξία των δικαιωμάτων.
Αυτό σημαίνει ότι παραγωγοί που μέχρι σήμερα εισέπρατταν σημαντικά ποσά λόγω των δικαιωμάτων τους ενδέχεται να δουν αισθητή μείωση στις ενισχύσεις τους, εφόσον δεν υπάρξουν ειδικές μεταβατικές ρυθμίσεις ή διαφοροποιήσεις στον τρόπο υπολογισμού.
Αντίστοιχα, παραγωγοί με μεγαλύτερη επιλέξιμη έκταση και χαμηλότερη ιστορική αξία δικαιωμάτων ενδέχεται να επηρεαστούν διαφορετικά από τη νέα κατανομή.
Τι ισχύει για τα δικαιώματα στην Ελλάδα και τις τρεις αγρονομικές περιφέρειες
Στην Ελλάδα, η εσωτερική σύγκλιση των δικαιωμάτων για την περίοδο 2023-2026 έχει ολοκληρωθεί, με αποτέλεσμα τα δικαιώματα να έχουν την ίδια αξία στο εσωτερικό κάθε αγρονομικής περιφέρειας.
Οι τρεις υφιστάμενες αγρονομικές περιφέρειες είναι:
- Αροτραίες καλλιέργειες.
- Δενδρώδεις καλλιέργειες.
- Βοσκότοποι.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί σημαντικό στοιχείο ενόψει της μετάβασης στο νέο σύστημα, καθώς τα κράτη-μέλη έχουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν στην κατάργηση των δικαιωμάτων.
Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυνατότητα διαφοροποίησης της ενίσχυσης με βάση γεωγραφικά, αγρονομικά και άλλα αντικειμενικά κριτήρια.
Η συγκεκριμένη δυνατότητα μπορεί να επιτρέψει στην Ελλάδα να διατηρήσει διαφοροποιήσεις μεταξύ των τριών αγρονομικών περιφερειών, εφόσον επιλεγεί αυτή η προσέγγιση στο πλαίσιο εφαρμογής της νέας ΚΑΠ.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα πρόσθετης στήριξης για τους νέους αγρότες και τις μικρότερες γεωργικές εκμεταλλεύσεις.
Υποχρεωτικά αυξημένη ενίσχυση για τους νέους αγρότες
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη στήριξη της νέας γενιάς αγροτών.
Στο πλαίσιο της νέας ΚΑΠ, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να εξασφαλίζουν υψηλότερη ενίσχυση DABIS για τους νέους αγρότες, ενώ παράλληλα θα δημιουργήσουν ένα ειδικό «πακέτο εκκίνησης» (Starter Pack).
Κάθε χώρα θα πρέπει να επιλέξει τουλάχιστον τρεις παρεμβάσεις από ένα σύνολο διαθέσιμων μέτρων.
Μεταξύ των δυνατοτήτων που περιλαμβάνονται στην πρόταση είναι:
- Οικονομική ενίσχυση για την πρώτη εγκατάσταση νέων αγροτών, με ανώτατο ποσό έως 300.000 ευρώ.
- Αυξημένη ένταση ενίσχυσης για επενδύσεις, η οποία μπορεί να φτάσει έως το 85%, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
- Πρόσθετη εκταρική εισοδηματική στήριξη.
- Πρόσβαση σε συμβουλευτικές υπηρεσίες, κατάρτιση και καινοτομία.
- Μέτρα διευκόλυνσης της μεταβίβασης και διαδοχής των γεωργικών εκμεταλλεύσεων.
Στόχος είναι να διευκολυνθεί η είσοδος νέων ανθρώπων στον αγροτικό τομέα και να περιοριστούν τα οικονομικά και επενδυτικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν κατά την έναρξη της δραστηριότητάς τους.
Παραμένει προαιρετική η ενίσχυση έως 3.000 ευρώ για τους μικροκαλλιεργητές
Για τις μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις προβλέπεται η δυνατότητα απλοποιημένης στήριξης μέσω κατ’ αποκοπή ετήσιας ενίσχυσης.
Το συγκεκριμένο καθεστώς μπορεί να φτάνει έως τα 3.000 ευρώ ανά έτος, προσφέροντας μια πιο απλή διαδικασία ενίσχυσης για τους μικρούς παραγωγούς.
Ωστόσο, η εφαρμογή του θα παραμείνει προαιρετική για τα κράτη-μέλη. Επομένως, η τελική επιλογή για την ενεργοποίησή του στην Ελλάδα θα εξαρτηθεί από τον εθνικό σχεδιασμό της νέας ΚΑΠ.
Πότε θα εφαρμοστούν οι αλλαγές στη νέα ΚΑΠ
Παρά τη συμφωνία στο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας στις 26 Οκτωβρίου 2026, το νέο πλαίσιο δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί.
Η συμφωνία αφορά τη μερική διαπραγματευτική θέση του Συμβουλίου και αποτελεί τη βάση για τις επόμενες διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Παράλληλα, σημαντικές οικονομικές παράμετροι, όπως τα ανώτατα όρια πληρωμών, η έκταση της φθίνουσας ενίσχυσης και η συνολική χρηματοδότηση της νέας ΚΑΠ, παραμένουν συνδεδεμένες με τις διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034.
