Νέες πιέσεις στο κόστος της αγροτικής παραγωγής προκαλούν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και τα προβλήματα στις θαλάσσιες μεταφορές. Ο FAO προειδοποιεί ότι οι καθυστερήσεις στην παράδοση κρίσιμων αγροτικών εφοδίων μπορεί να επηρεάσουν τις επόμενες σοδειές, αυξάνοντας τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων στα τρόφιμα.
Σημαντικές αναταράξεις καταγράφονται στην παγκόσμια αγορά λιπασμάτων, καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει τόσο το ενεργειακό κόστος όσο και τις διεθνείς εμπορικές ροές.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 ο γενικός διευθυντής του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), Κου Ντονγκγιού, η τιμή του φωσφορικού λιπάσματος DAP (φωσφορικό διαμμώνιο) είχε αυξηθεί κατά 26%, ενώ οι διαταραχές στο διεθνές εμπόριο είχαν οδηγήσει σε καθυστερήσεις στη διακίνηση 1,5 έως 3 εκατ. τόνων λιπασμάτων κάθε μήνα.
Οι εξελίξεις προκαλούν αυξανόμενη ανησυχία για την επάρκεια και το κόστος των αγροτικών εφοδίων, ιδιαίτερα στις χώρες που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές.
Στενά του Ορμούζ: Στο χαμηλότερο επίπεδο δύο μηνών η ναυσιπλοΐα
Η κατάσταση επιβαρύνθηκε περαιτέρω στις αρχές Οκτωβρίου, καθώς η εμπορική κίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ υποχώρησε σημαντικά εν μέσω κλιμάκωσης των επιθέσεων κατά πλοίων.
Σύμφωνα με το Reuters, μόλις επτά πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων πέρασαν από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό στις 6 Οκτωβρίου, ο χαμηλότερος αριθμός από τις 23 Ιουλίου, με βάση στοιχεία της Kpler.
Τα στοιχεία της LSEG έδειξαν οκτώ διελεύσεις την ίδια ημέρα, ενώ οι ποσότητες αργού πετρελαίου που μεταφέρονταν μέσω των Στενών είχαν μειωθεί κατά 27% από το υψηλότερο εβδομαδιαίο επίπεδο που είχε καταγραφεί στη διάρκεια του πολέμου, στα περίπου 10,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Αν και τα στοιχεία αυτά αφορούν τη συνολική εμπορική ναυσιπλοΐα και όχι αποκλειστικά τα λιπάσματα, αποτυπώνουν το εύρος των προβλημάτων που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν οι διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η Μέση Ανατολή κρατά κομβικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά λιπασμάτων
Η μεγάλη εξάρτηση της διεθνούς αγοράς από την περιοχή εξηγεί γιατί οποιαδήποτε διαταραχή στη Μέση Ανατολή έχει άμεσο αντίκτυπο στη γεωργία παγκοσμίως.
Σύμφωνα με τον FAO, οι χώρες του Περσικού Κόλπου αντιπροσωπεύουν 30% έως 35% της παγκόσμιας προσφοράς ουρίας, 20% έως 30% της προσφοράς αμμωνίας και περίπου 50% των παγκόσμιων εξαγωγών θείου. Παράλληλα, από τα Στενά του Ορμούζ διακινείται υπό κανονικές συνθήκες περίπου 20% έως 30% των διεθνώς εμπορευόμενων λιπασμάτων.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν περιορίζεται στις τιμές. Αφορά και το κατά πόσο οι παραγωγοί μπορούν να παραλάβουν τις απαραίτητες ποσότητες τη σωστή χρονική στιγμή.
Η λίπανση πραγματοποιείται σε συγκεκριμένα στάδια ανάπτυξης των καλλιεργειών και μία σημαντική καθυστέρηση μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμένη χρήση λιπάσματος ή σε εφαρμογή του εκτός του κατάλληλου χρονικού παραθύρου, με πιθανές συνέπειες στις αποδόσεις.
Ο FAO έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η περιορισμένη πρόσβαση σε λιπάσματα μπορεί να επηρεάσει τις συγκομιδές στο δεύτερο εξάμηνο του 2026 και μέσα στο 2027, δημιουργώντας επιπλέον κινδύνους για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.
Φυσικό αέριο: Άνοδος έως 139% και νέο πλήγμα στο κόστος
Ισχυρές πιέσεις στην αγορά λιπασμάτων προκαλεί παράλληλα η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους.
Σύμφωνα με τον FAO, στις 24 Σεπτεμβρίου οι τιμές του φυσικού αερίου είχαν αυξηθεί κατά 129% έως 139% σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τη σύγκρουση, ενώ το Brent βρισκόταν κατά 39% υψηλότερα.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία για τη βιομηχανία λιπασμάτων, καθώς το φυσικό αέριο αποτελεί τόσο πηγή ενέργειας όσο και βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή υδρογόνου, το οποίο χρησιμοποιείται στη σύνθεση αμμωνίας.
Η αμμωνία, με τη σειρά της, αποτελεί βάση για την παραγωγή πολλών αζωτούχων λιπασμάτων, μεταξύ των οποίων η ευρέως χρησιμοποιούμενη ουρία.
Έτσι, η άνοδος του φυσικού αερίου μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη υψηλότερο κόστος παραγωγής λιπασμάτων και, τελικά, σε νέες ανατιμήσεις στην αγορά.
Φόβοι για νέο κύμα αυξήσεων στα τρόφιμα
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά πλέον το εάν οι ανατιμήσεις στα αγροτικά εφόδια θα περάσουν τους επόμενους μήνες στις τιμές των αγροτικών προϊόντων και των τροφίμων.
Τα λιπάσματα αποτελούν σημαντικό μέρος του κόστους παραγωγής σε βασικές καλλιέργειες, όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το ρύζι.
Όταν οι τιμές τους αυξάνονται, οι αγρότες είτε καλούνται να απορροφήσουν το πρόσθετο κόστος, περιορίζοντας το εισόδημά τους, είτε να μειώσουν τη χρήση λιπασμάτων.
Στη δεύτερη περίπτωση, εάν επηρεαστούν οι αποδόσεις, μπορεί να περιοριστεί η διαθέσιμη παραγωγή και να δημιουργηθούν πρόσθετες ανοδικές πιέσεις στις τιμές.
Ακόμη και όταν η χρήση λιπασμάτων δεν μειώνεται, το υψηλότερο κόστος παραγωγής μπορεί σταδιακά να περάσει στα επόμενα στάδια της αλυσίδας, από τη μεταποίηση και τη χονδρική έως τη λιανική.
Η μετακύλιση, πάντως, δεν είναι αυτόματη ούτε ισόποση, καθώς εξαρτάται από τα αποθέματα, την πορεία της διεθνούς παραγωγής, τη ζήτηση, τις εμπορικές συμφωνίες και τη δυνατότητα επιχειρήσεων και παραγωγών να απορροφήσουν μέρος του επιπλέον κόστους.
Τι σημαίνουν οι εξελίξεις για την ελληνική γεωργία
Οι διεθνείς αναταράξεις αφορούν άμεσα και τον ελληνικό αγροτικό τομέα, καθώς λιπάσματα και ενέργεια αποτελούν δύο από τα σημαντικότερα στοιχεία του κόστους παραγωγής.
Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι εντατικές καλλιέργειες με αυξημένες ανάγκες θρέψης.
Για τους Έλληνες παραγωγούς, η παράταση της διεθνούς κρίσης θα μπορούσε να σημαίνει υψηλότερες δαπάνες αγοράς λιπασμάτων, μεγαλύτερες ανάγκες σε κεφάλαιο κίνησης και αυξημένη αβεβαιότητα ενόψει της επόμενης καλλιεργητικής περιόδου.
Την ίδια στιγμή, οι αυξημένες τιμές ενέργειας μπορεί να επιβαρύνουν πρόσθετα την άρδευση, τη λειτουργία γεωργικών εγκαταστάσεων και τις μεταφορές προϊόντων.
Πρέπει, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι η αύξηση 26% που αναφέρει ο FAO αφορά το διεθνές DAP και δεν σημαίνει ότι οι τιμές όλων των λιπασμάτων στην ελληνική αγορά έχουν αυξηθεί κατά 26%. Η πραγματική επιβάρυνση για τον Έλληνα παραγωγό εξαρτάται από το είδος του λιπάσματος, τα διαθέσιμα αποθέματα, τις εισαγωγές, τις εμπορικές συμφωνίες και τον χρόνο αγοράς.
Κρίσιμες οι επόμενες καλλιεργητικές περίοδοι
Η πορεία της κρίσης στη Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ αναμένεται να καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη της διεθνούς αγοράς λιπασμάτων.
Η ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να περιορίσει τις καθυστερήσεις και να συμβάλει στη σταθεροποίηση του μεταφορικού κόστους.
Αντίθετα, η συνέχιση των προβλημάτων, σε συνδυασμό με τις υψηλές τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου, θα διατηρήσει την πίεση τόσο στη βιομηχανία λιπασμάτων όσο και στους ίδιους τους παραγωγούς.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι συνέπειες δεν εμφανίζονται όλες άμεσα.
Το ακριβότερο λίπασμα σήμερα μπορεί να επηρεάσει τις καλλιεργητικές αποφάσεις, τις στρεμματικές αποδόσεις και τελικά τις διαθέσιμες ποσότητες αγροτικών προϊόντων μέσα στο 2027.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι μόνο πόσο θα κοστίζουν τα λιπάσματα τους επόμενους μήνες, αλλά και εάν οι παραγωγοί θα μπορούν να εξασφαλίσουν τις ποσότητες που χρειάζονται στον κατάλληλο χρόνο.
Σε ένα περιβάλλον έντονων γεωπολιτικών και ενεργειακών κινδύνων, η επάρκεια των λιπασμάτων μετατρέπεται ξανά σε έναν από τους κρίσιμους παράγοντες για τη σταθερότητα της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής και των τιμών των τροφίμων.
