Εμβόλιο νέας γενιάς, σχεδιασμένο με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης (AI), ανέπτυξαν επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, με στόχο την προστασία από πολλαπλά στελέχη της γρίπης των πτηνών. Η νέα προσέγγιση φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει ακόμη και παραλλαγές του ιού που δεν έχουν εμφανιστεί μέχρι σήμερα, ενισχύοντας την προετοιμασία απέναντι σε μελλοντικές επιδημίες και πανδημίες.
Σε αντίθεση με τα συμβατικά εμβόλια, τα οποία συνήθως στοχεύουν σε συγκεκριμένες παραλλαγές του ιού, το νέο υποψήφιο εμβόλιο έχει σχεδιαστεί ώστε να αναγνωρίζει ένα ευρύτερο φάσμα γενετικά διαφορετικών στελεχών. Στόχος των ερευνητών είναι να δημιουργήσουν μια πιο ολοκληρωμένη ανοσολογική προστασία, περιορίζοντας τον κίνδυνο διαφυγής του ιού λόγω μεταλλάξεων.
«Αντί να προσφέρει ανοσία έναντι μίας μόνο παραλλαγής της γρίπης των πτηνών, το νέο μας εμβόλιο ευρέος φάσματος παρέχει προστασία απέναντι σε ένα τεράστιο εύρος παραλλαγών», ανέφερε ο Τζόναθαν Χίνι από το Εργαστήριο Ιογενούς Ζωονόσου του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.
Όπως εξήγησε, η φιλοσοφία ανάπτυξης του εμβολίου είναι να προβλέπει την εξελικτική πορεία του ιού και όχι απλώς να προσαρμόζεται στις μεταλλάξεις που έχουν ήδη εμφανιστεί.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cell Reports Medicine και τα αποτελέσματά της δείχνουν ευρύτερη προστασία και υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης σε σύγκριση με συμβατικά υποψήφια εμβόλια που στοχεύουν σε μεμονωμένα στελέχη.
Γιατί η γρίπη των πτηνών αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία
Η γρίπη των πτηνών προκαλείται από ιούς RNA, οι οποίοι έχουν την ικανότητα να μεταλλάσσονται σχετικά γρήγορα και να δημιουργούν νέες γενετικές παραλλαγές. Το χαρακτηριστικό αυτό δυσκολεύει την ανάπτυξη εμβολίων με μακροχρόνια και ευρεία αποτελεσματικότητα.
Παράλληλα, ορισμένα στελέχη μπορούν να μεταδοθούν από τα ζώα στον άνθρωπο, δημιουργώντας κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Η πιθανότητα εμφάνισης νέων παραλλαγών που ενδέχεται να διαφεύγουν από την υπάρχουσα ανοσολογική προστασία καθιστά αναγκαία την ανάπτυξη νέων στρατηγικών πρόληψης.
Μέχρι σήμερα, η προετοιμασία για ενδεχόμενη πανδημία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη διατήρηση αποθεμάτων εμβολίων που έχουν σχεδιαστεί για στελέχη τα οποία έχουν ήδη εντοπιστεί.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα εμβόλια ευρέος φάσματος θα μπορούσαν να αλλάξουν αυτή την προσέγγιση, επιτρέποντας στα συστήματα υγείας να ανταποκρίνονται ταχύτερα σε νέες απειλές.
Πώς η τεχνητή νοημοσύνη βοήθησε στον σχεδιασμό του εμβολίου
Για την ανάπτυξη του νέου εμβολίου, οι ερευνητές συγκέντρωσαν γενετικές αλληλουχίες από ιούς της γρίπης των πτηνών, αξιοποιώντας δεδομένα διεθνών προγραμμάτων επιτήρησης.
Το γενετικό υλικό προερχόταν από δείγματα άγριων πτηνών, εκτρεφόμενων ζώων, αλλά και ανθρώπων που είχαν μολυνθεί από τον ιό.
Στη συνέχεια, με τη χρήση υπολογιστικών εργαλείων, εξελικτικών μοντέλων και τεχνητής νοημοσύνης, σχεδίασαν πέντε συνθετικά αντιγόνα, τα οποία αποτυπώνουν τη γενετική ποικιλομορφία των ιών της γρίπης των πτηνών σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τα αντιγόνα επιλέχθηκαν με τρόπο ώστε να ενισχύουν την αναγνώριση διαφορετικών παραλλαγών του ιού από το ανοσοποιητικό σύστημα και να περιορίζουν τη δυνατότητα του παθογόνου να διαφεύγει από την άμυνα του οργανισμού. Το αντιγόνο αποτελεί το συστατικό ενός εμβολίου που ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα, εκπαιδεύοντάς το να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει συγκεκριμένα παθογόνα.
Σύμφωνα με τον Τζόναθαν Χίνι, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει σημαντικά τον σχεδιασμό νέων εμβολίων. Τα υποψήφια σκευάσματα πρέπει, ωστόσο, να ακολουθούν στη συνέχεια εργαστηριακές και κλινικές δοκιμές, προκειμένου να αξιολογηθούν η αποτελεσματικότητα και η ασφάλειά τους.
Πλήρης προστασία σε ποντίκια και κουνάβια – Τι έδειξαν τα πειράματα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των πειραμάτων σε ζώα. Το νέο εμβόλιο παρείχε πλήρη προστασία σε ποντίκια και κουνάβια που εκτέθηκαν σε ένα ευρύ φάσμα γενετικά διαφορετικών παραλλαγών της γρίπης των πτηνών.
Αντίθετα, το υφιστάμενο εμβόλιο αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), το οποίο χρησιμοποιήθηκε στη συγκριτική αξιολόγηση, προστάτευσε περίπου τα μισά από τα ζώα που εκτέθηκαν στις ίδιες παραλλαγές.
Σύμφωνα με τη δημοσιευμένη μελέτη, όλες οι παραλλαγές που εξετάστηκαν έχουν συνδεθεί με ανθρώπινες λοιμώξεις και θεωρούνται δυνητικές απειλές για την πρόκληση πανδημίας.
Τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο η αποτελεσματικότητα που καταγράφηκε στα πειραματόζωα δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο είναι ήδη έτοιμο για χρήση στον άνθρωπο.
Πότε θα μπορούσε να διατεθεί το νέο εμβόλιο
Το επόμενο σημαντικό βήμα είναι η αξιολόγηση του εμβολίου μέσω κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους. Μόνο εφόσον αποδειχθεί ασφαλές και αποτελεσματικό θα μπορούσε να προχωρήσει η διαδικασία για την αξιοποίησή του σε περίπτωση επιδημικής έξαρσης.
Παράλληλα, η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει να επεκτείνει την ίδια τεχνολογική προσέγγιση στην ανάπτυξη εμβολίων για την εποχική γρίπη και άλλους ταχέως εξελισσόμενους ιούς RNA.
Η συγκεκριμένη έρευνα εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια αξιοποίησης της τεχνητής νοημοσύνης στη βιοϊατρική. Νωρίτερα μέσα στο 2026, η ίδια ομάδα είχε παρουσιάσει ένα εμβόλιο σχεδιασμένο εξ ολοκλήρου με τη βοήθεια AI, το οποίο προχώρησε στο στάδιο των δοκιμών σε ανθρώπους και αποσκοπεί στην ευρύτερη προστασία απέναντι σε ιούς όπως ο Έμπολα και μέλη της οικογένειας των κορονοϊών.
Η νέα εξέλιξη από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ αναδεικνύει τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης στην ανάπτυξη εμβολίων που δεν περιορίζονται στην αντιμετώπιση των γνωστών στελεχών, αλλά επιχειρούν να προετοιμάσουν την επιστημονική κοινότητα και για μελλοντικές ιογενείς απειλές.
Πηγή: Euronews
