Η ανανέωση των γενεών στην αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη ευρωπαϊκή πολιτική προτεραιότητα. Πρόκειται για ένα ζήτημα που θα καθορίσει εάν η Ευρώπη –και ιδιαίτερα χώρες με ισχυρή θαλάσσια παράδοση όπως η Ελλάδα– θα μπορέσουν να διατηρήσουν την παραγωγική τους βάση, να ενισχύσουν την επισιτιστική τους ασφάλεια και να διαφυλάξουν τη βιωσιμότητα των παράκτιων και νησιωτικών κοινωνιών τις επόμενες δεκαετίες.
Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα που μετέφερε ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Μαργαρίτης Σχοινάς, κατά την παρέμβασή του στο άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Γεωργίας και Αλιείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κορκ της Ιρλανδίας, όπου η συζήτηση επικεντρώθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νέοι που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στον πρωτογενή θαλάσσιο τομέα.
Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι οι φυσικοί πόροι, αλλά το ανθρώπινο δυναμικό
Τα τελευταία χρόνια, ο ευρωπαϊκός αλιευτικός στόλος γερνάει με ταχείς ρυθμούς. Ο μέσος όρος ηλικίας των επαγγελματιών αλιέων αυξάνεται, ενώ ολοένα και λιγότεροι νέοι επιλέγουν να συνεχίσουν το επάγγελμα των οικογενειών τους ή να επενδύσουν για πρώτη φορά στον κλάδο.
Οι λόγοι είναι γνωστοί:
- υψηλό κόστος αγοράς σκαφών και εξοπλισμού,
- περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση,
- αβεβαιότητα των εισοδημάτων,
- αυστηρό και συχνά περίπλοκο θεσμικό πλαίσιο,
- απαιτητικές συνθήκες εργασίας,
- αυξημένες περιβαλλοντικές υποχρεώσεις.
Όπως επισήμανε ο Έλληνας Υπουργός, χωρίς νέους επαγγελματίες δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμο μέλλον ούτε για την αλιεία ούτε για την υδατοκαλλιέργεια.
Η Ελλάδα έχει ακόμη μεγαλύτερο διακύβευμα
Για την Ελλάδα, το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Με περισσότερα από 15.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής, εκατοντάδες κατοικημένα νησιά και χιλιάδες οικογένειες που ζουν άμεσα ή έμμεσα από τη θάλασσα, η αλιεία δεν αποτελεί μόνο παραγωγικό κλάδο αλλά μέρος της εθνικής ταυτότητας.
Η μικρή παράκτια αλιεία στηρίζει:
- την τοπική οικονομία,
- τον τουρισμό,
- τη γαστρονομία,
- την πολιτιστική κληρονομιά,
- τη διατήρηση του πληθυσμού στα μικρά νησιά.
Η απώλεια ανθρώπινου δυναμικού σημαίνει σταδιακή εγκατάλειψη ολόκληρων παράκτιων περιοχών και απώλεια γνώσεων που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.
Τα εμπόδια εισόδου πρέπει να μειωθούν
Ο Μαργαρίτης Σχοινάς υποστήριξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται να δημιουργήσει πραγματικά κίνητρα για τους νέους.
Ανάμεσα στις βασικές προτεραιότητες που παρουσίασε περιλαμβάνονται:
- ειδικά χρηματοδοτικά εργαλεία με ευνοϊκούς όρους,
- ουσιαστική οικονομική στήριξη στα πρώτα χρόνια δραστηριοποίησης,
- διευκόλυνση της διαδοχής οικογενειακών επιχειρήσεων,
- απλούστευση της αδειοδοτικής διαδικασίας,
- ταχύτερες εγκρίσεις, ιδιαίτερα στον τομέα της υδατοκαλλιέργειας.
Οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να μειώσουν σημαντικά το επενδυτικό ρίσκο και να καταστήσουν τον κλάδο πιο ελκυστικό για τη νέα γενιά επιχειρηματιών.
Η υδατοκαλλιέργεια ως μοχλός ανάπτυξης
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην υδατοκαλλιέργεια, η οποία θεωρείται ένας από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς παραγωγής τροφίμων διεθνώς.
Η Ελλάδα κατέχει ήδη σημαντική θέση στην ευρωπαϊκή παραγωγή μεσογειακών ειδών, όμως η περαιτέρω ανάπτυξη προϋποθέτει:
- σαφές χωροταξικό σχεδιασμό,
- επενδυτική ασφάλεια,
- σταθερό κανονιστικό πλαίσιο,
- γρήγορες αδειοδοτήσεις,
- πρόσβαση στην καινοτομία.
Η εξασφάλιση επαρκούς θαλάσσιου χώρου αποτελεί πλέον στρατηγικό ζήτημα, καθώς αυξάνεται ο ανταγωνισμός με άλλες δραστηριότητες όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι μεταφορές και ο τουρισμός.
Δεν αρκεί να προσελκύσουμε νέους – πρέπει και να τους κρατήσουμε
Η είσοδος στον κλάδο αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα.
Εξίσου σημαντικό είναι να δημιουργηθούν συνθήκες που θα επιτρέψουν στους νέους να παραμείνουν και να εξελιχθούν επαγγελματικά.
Ο Υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη για:
- ασφαλέστερα αλιευτικά σκάφη,
- σύγχρονο τεχνολογικό εξοπλισμό,
- καλύτερες συνθήκες εργασίας,
- συνεχή επαγγελματική κατάρτιση,
- πιστοποίηση δεξιοτήτων,
- αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών,
- ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στον κλάδο.
Η μετάβαση προς μια πιο «έξυπνη» αλιεία δεν αφορά μόνο τις νέες τεχνολογίες αλλά και τη δημιουργία ενός πιο ελκυστικού εργασιακού περιβάλλοντος.
Η επόμενη ημέρα μετά το 2028
Σημαντικό μέρος της παρέμβασης αφορούσε και το νέο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πλαίσιο μετά το 2028.
Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει τη διατήρηση ενός ισχυρού και αυτόνομου χρηματοδοτικού εργαλείου αποκλειστικά για την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια, ώστε να συνεχιστεί η στήριξη των επενδύσεων σε:
- ενεργειακή μετάβαση,
- καινοτομία,
- ψηφιοποίηση,
- ενίσχυση των Οργανώσεων Παραγωγών,
- διαφοροποίηση των εισοδημάτων των αλιέων.
Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται άμεσα με τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα αλιευτικά προϊόντα.
Η κοινωνική διάσταση της αλιείας
Η αλιεία δεν αποτελεί μόνο οικονομική δραστηριότητα.
Σε πολλές ελληνικές νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές αποτελεί βασικό στοιχείο της κοινωνικής συνοχής, της πολιτιστικής ταυτότητας και της ιστορικής συνέχειας των τοπικών κοινοτήτων.
Η απώλεια του επαγγέλματος συνεπάγεται απώλεια παραδόσεων, τεχνογνωσίας και τοπικής ανάπτυξης.
Για τον λόγο αυτό, η ανανέωση των γενεών δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως ζήτημα αγοράς εργασίας, αλλά ως επένδυση στη διατήρηση της ζωής στις παράκτιες περιοχές.
Συμπέρασμα
Το μήνυμα της ελληνικής παρέμβασης ήταν σαφές: οι νέοι δεν ζητούν ειδική μεταχείριση αλλά ένα πλαίσιο που θα τους επιτρέψει να επενδύσουν, να εργαστούν με ασφάλεια και να δημιουργήσουν ένα βιώσιμο επαγγελματικό μέλλον.
Η επιτυχία της ευρωπαϊκής πολιτικής για την αλιεία δεν θα κριθεί μόνο από τη διατήρηση των αλιευτικών αποθεμάτων ή την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Θα κριθεί κυρίως από το αν οι νέοι θα επιλέξουν να παραμείνουν στον κλάδο, να καινοτομήσουν και να συνεχίσουν μια δραστηριότητα που αποτελεί πυλώνα της επισιτιστικής ασφάλειας, της περιφερειακής ανάπτυξης και της γαλάζιας οικονομίας της Ευρώπης.
Το παραπάνω κείμενο είναι διαμορφωμένο σε δημοσιογραφικό ύφος υψηλής ανάλυσης, με έμφαση στο υπόβαθρο, τις πολιτικές προεκτάσεις και τις επιπτώσεις για την ελληνική αλιεία και υδατοκαλλιέργεια, ώστε να προσφέρει ουσιαστική αξία στον αναγνώστη.
