Σε μια κρίσιμη προειδοποίηση προς τον αγροτικό κόσμο και τις κυβερνήσεις διεθνώς προχωρά ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO). Στη νέα, εμβληματική του έκθεση «The State of Agricultural Commodity Markets (SOCO) 2026» που δόθηκε στη δημοσιότητα, ο FAO επισημαίνει ότι τα «σοκ» στις παγκόσμιες αγορές τροφίμων και αγροτικών προϊόντων γίνονται ολοένα και πιο συχνά, αλλά και πιο βίαια.
Από τα ακραία καιρικά φαινόμενα και την κλιματική κρίση, μέχρι τις γεωπολιτικές συγκρούσεις, τις πανδημίες και τις απότομες διακυμάνσεις στο κόστος ενέργειας, οι διαταραχές πλέον απειλούν ολόκληρο το παγκόσμιο αγροδιατροφικό σύστημα.
Με την αξία του παγκόσμιου εμπορίου τροφίμων και αγροτικών προϊόντων να έχει πενταπλασιαστεί από το 2000, φτάνοντας τα 2 τρισεκατομμύρια δολάρια, ο FAO τονίζει ότι η θωράκιση και η ανθεκτικότητα της γεωργίας αποτελεί ζήτημα άμεσης προτεραιότητας.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, τα συμπεράσματα του ΟΗΕ χτυπούν ηχηρό καμπανάκι, καθώς η χώρα μας είναι έντονα ελλειμματική και εξαρτημένη από εισαγωγές σε κρίσιμες πρώτες ύλες και βασικά αγροδιατροφικά αγαθά — όπως μαλακό σιτάρι, ζωοτροφές, βόειο κρέας, λιπάσματα και ενέργεια.
Η έκθεση αποδεικνύει ότι κάθε φορά που ξεσπά μια διεθνής κρίση (είτε λόγω καιρικών φαινομένων είτε λόγω γεωπολιτικών συγκρούσεων) και διαταράσσεται το παγκόσμιο εμπόριο, η αστάθεια και οι ανατιμήσεις μεταφέρονται αστραπιαία στην εσωτερική μας αγορά. Αυτό εξηγεί απόλυτα το γιατί ο Έλληνας αγρότης και κτηνοτρόφος πιέζεται ασφυκτικά από το ασταθές και εκτοξευμένο κόστος παραγωγής, αλλά και το γιατί οι τιμές στα ράφια παραμένουν στα ύψη ακόμα και όταν οι παγκόσμιοι κλυδωνισμοί εκτονώνονται.
Το «έξυπνο εμπόριο» και η συνεργασία ως ασπίδα
Όπως υπογραμμίζει ο Γενικός Διευθυντής του FAO, Qu Dongyu, «όλες οι χώρες έχουν να κερδίσουν από την ισχυρότερη διεθνή συνεργασία και τα καλά ενσωματωμένα εμπορικά δίκτυα. Αντίθετα, όλοι χάνουν από τον κατακερματισμό, την αβεβαιότητα και τη μείωση της συνεργασίας».
Η έκθεση φέρνει ως θετικό παράδειγμα την περίοδο της πανδημίας COVID-19. Χάρη στην αποφυγή μακροχρόνιων περιορισμών στις εξαγωγές, επηρεάστηκε μόλις το 8% των παγκόσμια διακινούμενων θερμίδων, σε αντίθεση με την κρίση του 2007-08 όπου το αντίστοιχο ποσοστό είχε εκτοξευτεί στο 16%, προκαλώντας παγκόσμιο κύμα ακρίβειας.
Οι 6 βασικές διαπιστώσεις του FAO για το μέλλον της αγροτικής αγοράς:
- Συστημικοί κίνδυνοι: Οι αγορές είναι πλέον εκτεθειμένες σε πολλαπλά, ταυτόχρονα σοκ (καιρός, γεωπολιτικά, ενέργεια) που μπορούν να προκαλέσουν ντόμινο καταρρεύσεων.
- Η ισχύς της δικτύωσης: Οι χώρες που εισάγουν τρόφιμα και πρώτες ύλες από πολλούς, διαφορετικούς εμπορικούς εταίρους είναι πολύ πιο ανθεκτικές στις κρίσεις.
- Ο κίνδυνος του προστατευτισμού: Όταν οι μεγάλες παραγωγές χώρες επιβάλλουν περιορισμούς στις εξαγωγές τους για να προστατέψουν την εσωτερική τους αγορά, προκαλούν παγκόσμια επισιτιστική ανασφάλεια και τεχνητές ελλείψεις.
- Ταχεία προσαρμογή: Μετά από ένα σοκ, ο όγκος του εμπορίου μειώνεται απότομα, όμως οι διεθνείς αγορές έχουν πλέον την ικανότητα να απορροφούν τους κραδασμούς και να ισορροπούν μέσα σε διάστημα 6 μηνών.
- Το «καπέλο» στις τιμές μένει: Όταν μια κρίση εκτοξεύει τις τιμές των αγροτικών προϊόντων, οι ανατιμήσεις αυτές έχουν μόνιμη διάρκεια. Ακόμα κι όταν η κρίση περάσει, οι τιμές σπάνια επιστρέφουν στα προηγούμενα, χαμηλά επίπεδα.
- Στρατηγικά αποθέματα: Η διατήρηση τεράστιων εθνικών αποθεμάτων ασφαλείας έχει αποδειχθεί οικονομικά ασύμφορη. Αντίθετα, προτείνονται μικρότερα, στοχευμένα αποθέματα έκτακτης ανάγκης, που προστατεύουν τους ευάλωτους χωρίς να στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό.
Πηγή: Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) – Έκθεση SOCO 2026
