Τρεις διαφορετικές μεθόδους εφαρμογής της κυκλικής οικονομίας στη γεωργία προβλέπει το οικολογικό πρόγραμμα Π1-31.4 «Επέκταση κυκλικής οικονομίας στη γεωργία», δίνοντας στους παραγωγούς τη δυνατότητα να αξιοποιούν τα φυτικά υπολείμματα των καλλιεργειών τους και να βελτιώνουν τη γονιμότητα του εδάφους, λαμβάνοντας παράλληλα οικονομική ενίσχυση.
Με εγκύκλιο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων παρέχονται αναλυτικές οδηγίες για τις προϋποθέσεις συμμετοχής, τις υποχρεώσεις των γεωργών, τις απαιτούμενες εδαφολογικές αναλύσεις και τα ποσά ενίσχυσης ανάλογα με τη μέθοδο που θα επιλεγεί.
Το συνολικό ποσό ενίσχυσης μπορεί να φτάσει τα 220 ευρώ ανά εκτάριο για τις κηπευτικές καλλιέργειες, εφόσον ο παραγωγός τηρεί όλες τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις.
Οι τρεις μέθοδοι εφαρμογής του οικολογικού προγράμματος Π1-31.4
Οι παραγωγοί που εντάσσουν αγροτεμάχια στο πρόγραμμα μπορούν να επιλέξουν μία από τις ακόλουθες τρεις μεθόδους διαχείρισης των φυτικών υπολειμμάτων.
1. Συλλογή φυτικών υπολειμμάτων και εφαρμογή κομπόστ
Η πρώτη μέθοδος προβλέπει τη συλλογή όλων των υπολειμμάτων της καλλιέργειας και την παράδοσή τους σε κατάλληλη μονάδα παραγωγής κομπόστ ή βιοαερίου.
Ειδικότερα, τα υπολείμματα μπορούν να παραδίδονται:
- Σε μονάδα κομποστοποίησης που παράγει κομπόστ κατάλληλο για γεωργική χρήση. Δεν επιτρέπεται η παράδοση σε μονάδες παραγωγής κομπόστ τύπου Α.
- Σε αδειοδοτημένη μονάδα παραγωγής βιοαερίου, η οποία έχει τη δυνατότητα να διαθέτει το παραγόμενο χώνευμα για γεωργική χρήση.
Για τη συλλογή και παράδοση των υπολειμμάτων προβλέπεται ενίσχυση 20 ευρώ ανά εκτάριο. Η παράδοση αποδεικνύεται με παραστατικό παραλαβής από τη μονάδα. Στη συνέχεια, ο γεωργός πρέπει να προχωρήσει σε εδαφοβελτίωση, χρησιμοποιώντας ένα από τα ακόλουθα υλικά:
- Κομπόστ κατάλληλο για γεωργική χρήση.
- Στερεό κλάσμα χωνεύματος από αδειοδοτημένη μονάδα βιοαερίου.
- Ιλύ από εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων, σύμφωνα με την προβλεπόμενη νομοθεσία.
Τα υλικά πρέπει να έχουν υγρασία έως 45%, δηλαδή ξηρά ουσία τουλάχιστον 55%.
Οι απαιτούμενες ποσότητες διαφοροποιούνται ανάλογα με το είδος της καλλιέργειας:
| Καλλιέργεια | Ποσότητα ανά εκτάριο |
|---|---|
| Αροτραίες | 1.500 λίτρα |
| Κηπευτικά | 3.000 λίτρα |
| Δενδρώδεις | 2.000 λίτρα |
| Αμπέλια και ακτινίδια | 1.550 λίτρα |
Η οικονομική ενίσχυση για την προμήθεια και εφαρμογή του υλικού διαμορφώνεται ως εξής:
| Καλλιέργεια | Ενίσχυση ανά εκτάριο |
|---|---|
| Αροτραίες | 90 ευρώ |
| Κηπευτικά | 180 ευρώ |
| Δενδρώδεις | 120 ευρώ |
| Αμπέλια και ακτινίδια | 92 ευρώ |
Εάν ο παραγωγός εφαρμόσει μικρότερη ποσότητα από την προβλεπόμενη, η ενίσχυση μειώνεται αναλογικά. Για παράδειγμα, εάν σε κηπευτική καλλιέργεια εφαρμοστούν 1.500 λίτρα αντί για 3.000 λίτρα κομπόστ ανά εκτάριο, η ενίσχυση περιορίζεται από τα 180 στα 90 ευρώ.
Απαραίτητη είναι η προσκόμιση παραστατικού αγοράς, όπως τιμολόγιο ή δελτίο αποστολής, καθώς και πιστοποιητικού ανάλυσης του κομπόστ, στο οποίο πρέπει να αναφέρονται η ξηρά ουσία, το άζωτο, ο φώσφορος, το κάλιο και ο οργανικός άνθρακας.
Προσοχή: Εάν ο γεωργός δεν συλλέξει και δεν παραδώσει τα φυτικά υπολείμματα, δεν δικαιούται την ενίσχυση της συγκεκριμένης μεθόδου, ακόμη και αν στη συνέχεια αγοράσει και εφαρμόσει κομπόστ.
2. Κομποστοποίηση των υπολειμμάτων μέσα στην εκμετάλλευση
Η δεύτερη μέθοδος δίνει τη δυνατότητα στον παραγωγό να αξιοποιήσει τα φυτικά υπολείμματα χωρίς να τα μεταφέρει εκτός της εκμετάλλευσής του. Τα υπολείμματα συλλέγονται, τεμαχίζονται και συγκεντρώνονται σε κομποστοσωρό. Ειδικά για τα κλαδέματα απαιτείται προηγουμένως θρυμματοποίηση.
Στη συνέχεια, πραγματοποιείται αερόβια ζύμωση για χρονικό διάστημα τουλάχιστον τεσσάρων μηνών, ώστε να παραχθεί κομπόστ, το οποίο διασπείρεται στο χωράφι και ενσωματώνεται στο έδαφος. Ο κομποστοσωρός δεν χρειάζεται να αποτελεί μόνιμη κατασκευή. Αρκεί να υπάρχει κατάλληλη διαμόρφωση που να εξασφαλίζει τη στήριξή του.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στους επιτόπιους ελέγχους. Ο παραγωγός πρέπει να διαθέτει και να μπορεί να επιδείξει τον κομποστοσωρό, καθώς η απουσία του μπορεί να οδηγήσει στη διαπίστωση ότι η δράση δεν εφαρμόστηκε.
Επιπλέον, όταν υπάρχουν διαφορετικές καλλιέργειες και αντίστοιχες ποσότητες φυτικών υπολειμμάτων, πρέπει να δημιουργούνται αντίστοιχοι κομποστοσωροί. Εάν χρησιμοποιείται ένας κοινός σωρός, η περίοδος των τεσσάρων μηνών υπολογίζεται από την τελευταία προσθήκη υπολειμμάτων.
Συνιστάται, επίσης, η δημιουργία ξεχωριστού κομποστοσωρού ανά αγροτεμάχιο, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος μεταφοράς ασθενειών.
Η εφαρμογή της συγκεκριμένης μεθόδου συμβάλλει:
- Στη βελτίωση της δομής του εδάφους.
- Στην αύξηση της ικανότητας απορρόφησης του νερού.
- Στη μεγαλύτερη συγκράτηση και διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων.
- Στην ανακύκλωση θρεπτικών συστατικών.
- Στη μακροπρόθεσμη μείωση των αναγκών σε λιπάσματα.
Ωστόσο, υπάρχει ένας σημαντικός περιορισμός: η συγκεκριμένη μέθοδος δεν πρέπει να εφαρμόζεται όταν η καλλιέργεια έχει προσβληθεί από παρασιτική ασθένεια ή ζωικό εχθρό, καθώς υπάρχει κίνδυνος μεταφοράς του μολύσματος στην επόμενη καλλιέργεια.
3. Θρυμματισμός φυτικών υπολειμμάτων και εφαρμογή μικροβιακού σκευάσματος
Η τρίτη μέθοδος προβλέπει την παραμονή των φυτικών υπολειμμάτων στο χωράφι, χωρίς να απομακρύνονται από αυτό.
Τα υπολείμματα θρυμματίζονται, απλώνονται στην επιφάνεια του εδάφους και εφαρμόζεται ειδικό μικροβιακό σκεύασμα που επιταχύνει την αποικοδόμηση των οργανικών ουσιών. Ακολουθεί η ενσωμάτωσή τους στο έδαφος.
Ο τρόπος θρυμματισμού διαφοροποιείται ανάλογα με την καλλιέργεια:
- Ποώδεις καλλιέργειες: Χρησιμοποιείται καταστροφέας.
- Δενδρώδεις καλλιέργειες και αμπέλια: Απαιτείται θρυμματοποιητής κλαδεμάτων.
- Καλαμιά σιτηρών: Δεν είναι απαραίτητος ο θρυμματισμός. Αρκεί η εφαρμογή του μικροβιακού σκευάσματος και η ενσωμάτωση της καλαμιάς στο έδαφος.
Η εφαρμογή του σκευάσματος δεν είναι υποχρεωτικό να γίνεται αποκλειστικά με υγρό ψεκασμό. Μπορεί να πραγματοποιηθεί και με επίπαση ή άλλη κατάλληλη μέθοδο, ανάλογα με τις οδηγίες της ετικέτας.
Για τη συγκεκριμένη μέθοδο προβλέπονται δύο ενισχύσεις:
- 20 ευρώ ανά εκτάριο για την εργασία εφαρμογής.
- 80 ευρώ ανά εκτάριο για την αγορά του μικροβιακού σκευάσματος.
-Το σκεύασμα πρέπει υποχρεωτικά να περιέχει μικροοργανισμούς που έχουν τη δυνατότητα αποδόμησης φυτικών ιστών.
-Δεν είναι επιλέξιμα προϊόντα που απλώς ευνοούν την αποικοδόμηση ή την κομποστοποίηση, χωρίς να περιέχουν τους απαιτούμενους μικροοργανισμούς.
-Ο παραγωγός πρέπει να διαθέτει τιμολόγιο αγοράς και την ετικέτα του προϊόντος, ώστε να αποδεικνύεται τόσο η καταλληλότητά του όσο και η ποσότητα που αγοράστηκε.
-Η ποσότητα πρέπει να καλύπτει τις ανάγκες της συνολικής έκτασης στην οποία εφαρμόζεται το πρόγραμμα, σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης.
-Για παράδειγμα, εάν απαιτείται ένα λίτρο σκευάσματος ανά στρέμμα και ο παραγωγός εντάξει 10 εκτάρια, πρέπει να διαθέτει παραστατικό αγοράς για τουλάχιστον 100 λίτρα.
-Εάν χρησιμοποιηθεί ακατάλληλο σκεύασμα, δεν καταβάλλεται ενίσχυση. Εάν το προϊόν είναι κατάλληλο αλλά η αγορασμένη ποσότητα είναι μικρότερη από την προβλεπόμενη, η ενίσχυση των 80 ευρώ μειώνεται αναλογικά.
Υποχρεωτικές εδαφολογικές αναλύσεις για όλους τους παραγωγούς
Ανεξάρτητα από τη μέθοδο κυκλικής οικονομίας που θα επιλεγεί, όλοι οι γεωργοί που συμμετέχουν στο πρόγραμμα υποχρεούνται να πραγματοποιήσουν εργαστηριακές εδαφολογικές αναλύσεις. Οι αναλύσεις αφορούν δύο συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:
- Την περιεκτικότητα του εδάφους σε οργανικό άνθρακα.
- Την ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων.
Σκοπός είναι να παρακολουθείται η επίδραση των πρακτικών κυκλικής οικονομίας στη γονιμότητα και στα χαρακτηριστικά του εδάφους. Ο αριθμός των δειγμάτων αντιστοιχεί στο ακέραιο μέρος των εκταρίων που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα.
Ενδεικτικά:
- Για 3 εκτάρια απαιτούνται 3 δείγματα.
- Για 3,4 εκτάρια απαιτούνται 3 δείγματα.
- Για 3,9 εκτάρια απαιτούνται 3 δείγματα.
- Για 4,5 εκτάρια απαιτούνται 4 δείγματα.
Τα δείγματα λαμβάνονται από τα μεγαλύτερα σε έκταση αγροτεμάχια. Πρέπει να είναι σύνθετα, δηλαδή να προέρχονται από πολλά επιμέρους δείγματα διαφορετικών σημείων του αγροτεμαχίου, με βάθος δειγματοληψίας 10 εκατοστών. Οι αναλύσεις μπορούν να πραγματοποιούνται:
- Σε δημόσια ή εποπτευόμενα από το Δημόσιο εργαστήρια, όπως τα ΠΕΓΕΑΛ, ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ και τα Πανεπιστήμια.
- Σε ιδιωτικά εργαστήρια που διαθέτουν διαπίστευση κατά ΕΛΟΤ ΕΝ ISO/IEC 17025 ή άλλο ισοδύναμο διεθνώς αποδεκτό πρότυπο.
Τα αποτελέσματα πρέπει να φυλάσσονται στον περιβαλλοντικό φάκελο και να είναι διαθέσιμα σε κάθε έλεγχο. Εάν χρησιμοποιηθεί ιδιωτικό εργαστήριο, απαιτείται επιπλέον βεβαίωση διαπίστευσής του.
Για την κάλυψη του κόστους των εδαφολογικών αναλύσεων προβλέπεται ενίσχυση 20 ευρώ ανά εκτάριο.
Σε περίπτωση που δεν πραγματοποιηθούν οι προβλεπόμενες αναλύσεις, ληφθούν λιγότερα δείγματα ή χρησιμοποιηθεί μη διαπιστευμένο ιδιωτικό εργαστήριο, η συνολική ενίσχυση μειώνεται κατά 20%.
Πόσα χρήματα δικαιούνται οι παραγωγοί από το οικολογικό πρόγραμμα Π1-31.4
Εφόσον ο γεωργός εφαρμόσει σωστά τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις, η συνολική ενίσχυση διαμορφώνεται ανάλογα με την καλλιέργεια και τη μέθοδο εφαρμογής.
| Κατηγορία καλλιέργειας ή δράσης | Συνολική ενίσχυση |
|---|---|
| Αροτραίες καλλιέργειες | 130 €/εκτάριο |
| Κηπευτικές καλλιέργειες | 220 €/εκτάριο |
| Δενδρώδεις καλλιέργειες | 160 €/εκτάριο |
| Αμπέλια και ακτινίδια | 132 €/εκτάριο |
| Επιτόπια κομποστοποίηση | 120 €/εκτάριο |
Τα παραπάνω ποσά αφορούν την πλήρη εφαρμογή των αντίστοιχων υποχρεώσεων.
Σημειώνεται ότι υπάρχει δυνατότητα μείωσης των ενισχύσεων σε περίπτωση υπερβάλλουσας ζήτησης, όταν δηλαδή οι συνολικές αιτούμενες ενισχύσεις υπερβαίνουν τον διαθέσιμο προϋπολογισμό του προγράμματος.
