Σαφές και ενιαίο σύστημα επιβολής διοικητικών προστίμων για φυτοπροστατευτικά προϊόντα, υπολείμματα φυτοφαρμάκων και ορθολογική χρήση των γεωργικών φαρμάκων θεσπίζει το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Με την απόφαση του Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννη Ανδριανού, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, επιχειρείται να μπει τέλος στην αποσπασματική αντιμετώπιση των διοικητικών κυρώσεων και να δημιουργηθεί ένα περισσότερο αντικειμενικό και προβλέψιμο σύστημα επιμέτρησης των προστίμων.
Η νέα ρύθμιση εξειδικεύει, μέσα στα όρια που θέτει ο ν. 4036/2012, τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται κάθε παράβαση, ώστε το τελικό πρόστιμο να συνδέεται όχι μόνο με το είδος της παράβασης, αλλά και με τη σοβαρότητα, την επικινδυνότητα και τις πραγματικές συνέπειές της.
Από την παράβαση στη βαθμολογία και από τη βαθμολογία στο πρόστιμο
Κεντρικό στοιχείο του νέου μοντέλου είναι η αναλυτική βαθμολόγηση των παραβάσεων.
Κάθε παράβαση αξιολογείται με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και κριτήρια, δημιουργώντας μια περισσότερο τυποποιημένη διαδικασία για τον υπολογισμό της κύρωσης. Με αυτόν τον τρόπο, επιχειρείται να διασφαλιστεί ότι παρόμοιες παραβάσεις αντιμετωπίζονται με παρόμοιο τρόπο, ενώ οι σοβαρότερες περιπτώσεις οδηγούν σε αυξημένες κυρώσεις.
Η λογική του συστήματος είναι ξεκάθαρη: άλλη βαρύτητα έχει μια τυπική ή χαμηλής επικινδυνότητας παράβαση και άλλη μια πρακτική που μπορεί να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο τη δημόσια υγεία ή το περιβάλλον.
Ιδιαίτερα αυστηρή αντιμετώπιση προβλέπεται για περιπτώσεις παράνομης εμπορίας μεγάλων ποσοτήτων μη εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών προϊόντων ή προϊόντων που περιέχουν δραστικές ουσίες οι οποίες έχουν απαγορευθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στο επίκεντρο η ασφάλεια των τροφίμων
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι παραβάσεις που σχετίζονται με υπολείμματα φυτοπροστατευτικών προϊόντων στα τρόφιμα.
Στις περιπτώσεις αυτές, η αξιολόγηση δεν βασίζεται αποκλειστικά σε μια τυπική διαπίστωση υπέρβασης. Η επικινδυνότητα συνδέεται με επιστημονικά και μετρήσιμα δεδομένα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται το ευρωπαϊκά αναγνωρισμένο μοντέλο εκτίμησης διατροφικής επικινδυνότητας της EFSA και ο βαθμός υπέρβασης των Ανώτατων Ορίων Υπολειμμάτων.
Η προσέγγιση αυτή ενισχύει τον αντικειμενικό χαρακτήρα της διαδικασίας και συνδέει την επιβολή της διοικητικής κύρωσης με το πραγματικό επίπεδο κινδύνου για τον καταναλωτή.
Τι αλλάζει στην καθημερινή χρήση των γεωργικών φαρμάκων
Το νέο πλαίσιο καλύπτει παράλληλα ένα ευρύ φάσμα παραβάσεων που αφορούν την ορθολογική χρήση των γεωργικών φαρμάκων.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ειδική αντιμετώπιση για περιπτώσεις όπως:
- η μη τήρηση των οδηγιών και των όρων της εγκεκριμένης ετικέτας,
- η απουσία της απαιτούμενης συνταγής,
- η μη τήρηση της προβλεπόμενης ηλεκτρονικής καταγραφής,
- η εμπορία φυτοπροστατευτικών προϊόντων χωρίς τις νόμιμες προϋποθέσεις,
- πρακτικές χρήσης που δημιουργούν κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία,
- παραβάσεις που ενδέχεται να προκαλέσουν επιβάρυνση ή ζημία στο περιβάλλον.
Έτσι, το σύστημα δεν εστιάζει μόνο στην εμπορία των προϊόντων, αλλά καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα από τη διάθεση μέχρι την ορθή χρήση τους.
Αυστηρότερα για υποτροπή και παρεμπόδιση ελέγχων
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στη συμπεριφορά του παραβάτη απέναντι στις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές.
Η παρεμπόδιση των ελέγχων αντιμετωπίζεται αυστηρότερα, ενώ επιβαρυντικό στοιχείο αποτελεί και η υποτροπή, δηλαδή η επανάληψη παραβάσεων.
Παράλληλα, όμως, το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται σε μια τιμωρητική λογική. Αναγνωρίζει τη σημασία της άμεσης συμμόρφωσης και της ουσιαστικής συνεργασίας με τις αρχές.
Μείωση 30% όταν υπάρχει άμεση και τεκμηριωμένη συμμόρφωση
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της νέας διαδικασίας είναι η δυνατότητα μείωσης του προστίμου κατά 30%, όταν ο παραβάτης αποδεικνύει ότι προχώρησε άμεσα σε ουσιαστικές διορθωτικές ενέργειες.
Στις ενέργειες αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται, ανάλογα με την περίπτωση:
- η απόσυρση προϊόντος από την αγορά,
- η αποκατάσταση της διαπιστωμένης βλάβης,
- η λήψη μέτρων για την αποτροπή επανάληψης της παράβασης,
- και γενικότερα τεκμηριωμένες ενέργειες άμεσης συμμόρφωσης.
Η πρόβλεψη αυτή εισάγει ένα σημαντικό στοιχείο αναλογικότητας: η διοίκηση λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το τι συνέβη, αλλά και το πώς αντέδρασε ο παραβάτης μετά τη διαπίστωση της παράβασης.
Τι σημαίνει στην πράξη
Το νέο σύστημα επιχειρεί να δημιουργήσει μια πιο καθαρή σχέση ανάμεσα σε παράβαση, κίνδυνο και κύρωση.
Για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην εμπορία φυτοπροστατευτικών προϊόντων, αλλά και για τους επαγγελματίες χρήστες, αυτό σημαίνει ότι η συμμόρφωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών, η σωστή καταγραφή, η χρήση εγκεκριμένων προϊόντων και η τήρηση των οδηγιών δεν αποτελούν πλέον απλώς τυπικές υποχρεώσεις, αλλά κρίσιμα στοιχεία για την αποφυγή διοικητικών κυρώσεων.
Την ίδια στιγμή, για τον καταναλωτή, το ζητούμενο είναι η ενίσχυση της προστασίας της δημόσιας υγείας και της ασφάλειας των τροφίμων.
Για τον παραγωγό και την επιχείρηση που λειτουργούν νόμιμα, το ζητούμενο είναι ένα σύστημα στο οποίο οι παραβάσεις των κανόνων δεν δημιουργούν αθέμιτο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Και για το περιβάλλον, στόχος είναι η αυστηρότερη αντιμετώπιση πρακτικών που μπορούν να προκαλέσουν πραγματική και μετρήσιμη επιβάρυνση.
Ανδριανός: «Η κύρωση συνδέεται με τη βαρύτητα και την επικινδυνότητα»
Ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γιάννης Ανδριανός, υπογραμμίζει ότι η νέα απόφαση επιχειρεί να δημιουργήσει σαφείς κανόνες για την επιβολή των κυρώσεων.
Όπως επισημαίνει, το νέο μοντέλο συνδέει την κύρωση με τη βαρύτητα, την επικινδυνότητα και τα πραγματικά χαρακτηριστικά κάθε παράβασης, ενώ παράλληλα προβλέπει αυστηρότερη αντιμετώπιση των σοβαρών και επαναλαμβανόμενων παραβάσεων.
Ταυτόχρονα, δίνεται περιθώριο αναλογικής μεταχείρισης στις περιπτώσεις περιορισμένων επιπτώσεων ή άμεσης και ουσιαστικής συμμόρφωσης.
Ο τελικός στόχος, σύμφωνα με τον Υφυπουργό, είναι ένα σύστημα ελέγχων που να συνδυάζει αποτελεσματικότητα, προστασία του καταναλωτή, στήριξη του νόμιμου παραγωγού και προστασία του περιβάλλοντος, με κανόνες που είναι σαφείς και εφαρμόζονται με τρόπο δίκαιο και αντικειμενικό.
Ένα νέο μοντέλο με έμφαση στην πρόληψη
Η ουσία της νέας απόφασης δεν βρίσκεται μόνο στο ύψος των προστίμων. Βρίσκεται κυρίως στη δημιουργία ενός περισσότερο προβλέψιμου μηχανισμού επιβολής κυρώσεων, όπου η σοβαρότητα της παράβασης, ο πραγματικός κίνδυνος, η συμπεριφορά του παραβάτη και οι διορθωτικές του ενέργειες αποκτούν συγκεκριμένο ρόλο.
Το μήνυμα προς την αγορά είναι διπλό: οι σοβαρές και επαναλαμβανόμενες παραβάσεις θα αντιμετωπίζονται αυστηρά, ενώ η άμεση συμμόρφωση και η υπεύθυνη συνεργασία θα λαμβάνονται υπόψη.
Με αυτό το μοντέλο, το πλαίσιο των διοικητικών κυρώσεων για τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα περνά από μια περισσότερο γενική προσέγγιση σε ένα σύστημα με σαφέστερα κριτήρια, μεγαλύτερη διαφοροποίηση των παραβάσεων και εντονότερη σύνδεση της κύρωσης με τον πραγματικό κίνδυνο.
Στόχος δεν είναι απλώς περισσότερα πρόστιμα. Είναι πιο στοχευμένες κυρώσεις, αποτελεσματικότερος έλεγχος και ισχυρότερη προστασία της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος και της νόμιμης αγροτικής παραγωγής.
