Νέα δεδομένα από το ΕΑΕ 2026 – Ποιοι εξαιρούνται από ελέγχους και κυρώσεις, τι ισχύει για τους βοσκότοπους και πώς αλλάζει το πλαίσιο των ελέγχων
Οι κανόνες της Αιρεσιμότητας αλλάζουν ξανά για το έτος ενίσχυσης 2026, με σημαντικές διαφοροποιήσεις για τους παραγωγούς. Στο επίκεντρο βρίσκονται η διατήρηση των μόνιμων βοσκοτόπων, η αμειψισπορά και η διαφοροποίηση των καλλιεργειών, αλλά και το νέο πλαίσιο ελέγχων και κυρώσεων.
Η νέα ρύθμιση τροποποιεί για τρίτη φορά την απόφαση του 2023 για την εφαρμογή της Αιρεσιμότητας και τίθεται σε ισχύ από το έτος ενίσχυσης (ΕΑΕ) 2026.
Η αλλαγή που ξεχωρίζει: εξαίρεση έως 30 εκτάρια για το ΚΓΠΚ 7
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά το πρότυπο ΚΓΠΚ (Καλής Γεωργικής και Περιβαλλοντικής Κατάστασης) 7, που συνδέεται με την αμειψισπορά ή τη διαφοροποίηση στις αρόσιμες εκτάσεις.
Από το ΕΑΕ 2026, εκμεταλλεύσεις με συνολική δηλωθείσα γεωργική έκταση έως 30 εκτάρια, δηλαδή άθροισμα αρόσιμης γης, μόνιμων καλλιεργειών και βοσκοτόπων, εξαιρούνται από τους ελέγχους και τις κυρώσεις του ΚΓΠΚ 7.
Αυτό έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία, καθώς το όριο των 30 εκταρίων αφορά τη συνολική δηλωθείσα γεωργική έκταση και όχι μόνο την αρόσιμη γη.
Προσοχή: άλλο το όριο των 30 ha και άλλο των 10 ha
Η νέα απόφαση διατηρεί παράλληλα διαφορετικό όριο για τους γενικούς ελέγχους της Αιρεσιμότητας.
Οι δικαιούχοι με επιλέξιμη για τις ενισχύσεις έκταση έως 10 εκτάρια εξαιρούνται από τους ελέγχους της Αιρεσιμότητας. Αντίστοιχα, όσοι έχουν δηλωθείσα γεωργική έκταση έως 30 εκτάρια εξαιρούνται ειδικά από τους ελέγχους του ΚΓΠΚ 7.
Το ίδιο διαχωριστικό ισχύει και για τις κυρώσεις: έως 10 ha υπάρχει εξαίρεση από τις κυρώσεις της Αιρεσιμότητας, ενώ έως 30 ha υπάρχει ειδική εξαίρεση για τις κυρώσεις του ΚΓΠΚ 7.
Βοσκότοποι: το όριο του 10% και οι προειδοποιήσεις
Για τη διατήρηση των μόνιμων βοσκοτόπων, η νέα ρύθμιση προβλέπει ότι η αναλογία των εκτάσεων βοσκοτόπων προς τη συνολική γεωργική έκταση της χώρας δεν πρέπει να μειωθεί περισσότερο από 10% σε σχέση με την αναλογία του 2018.
Το σύστημα προβλέπει όμως και ενδιάμεσους μηχανισμούς προειδοποίησης.
Όταν η εθνική αναλογία μειωθεί κατά 9%, ο Οργανισμός Πληρωμών προειδοποιεί προληπτικά τους γεωργούς που διαχειρίζονται βοσκοτόπους. Όταν η αναλογία μειωθεί πάνω από 9,5%, οι γεωργοί που έχουν μετατρέψει βοσκοτόπους σε άλλες γεωργικές χρήσεις ειδοποιούνται να επαναμετατρέψουν τις εκτάσεις τους σε βοσκοτόπους και να τις δηλώσουν ως τέτοιες στην επόμενη ΕΑΕ.
Τι γίνεται αν ένας βοσκότοπος μετατράπηκε;
Σε περίπτωση υπέρβασης του επιτρεπόμενου ορίου, οι γεωργοί που έχουν μετατρέψει βοσκότοπους σε άλλες γεωργικές χρήσεις υποχρεούνται να τους επαναμετατρέψουν σε βοσκότοπο την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.
Οι εκτάσεις που επαναμετατρέπονται προσμετρώνται ως βοσκότοποι από το πρώτο έτος της επαναμετατροπής και παραμένουν βοσκότοποι για τουλάχιστον πέντε συνεχόμενα έτη.
Αμειψισπορά ή διαφοροποίηση; Ο παραγωγός επιλέγει
Για εκμεταλλεύσεις με αρόσιμη έκταση άνω των 10 εκταρίων, το ΚΓΠΚ 7 προβλέπει την εφαρμογή είτε αμειψισποράς είτε διαφοροποίησης, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις.
Ο γεωργός επιλέγει κάθε χρόνο, σε ειδικό πεδίο της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης, ποια από τις δύο πρακτικές εφαρμόζει.
Αν επιλεγεί αμειψισπορά
Η αμειψισπορά πρέπει να εφαρμόζεται κάθε χρόνο σε τουλάχιστον το 1/3 της αρόσιμης έκτασης, με εναλλαγή καλλιεργειών από διαφορετικά βοτανικά γένη.
Στόχος είναι μέσα σε τρεις καλλιεργητικές περιόδους κάθε αγροτεμάχιο με αροτραία καλλιέργεια να έχει καλλιεργηθεί με τουλάχιστον δύο κύριες καλλιέργειες διαφορετικών βοτανικών γενών. Η ετήσια αγρανάπαυση θεωρείται, για την εφαρμογή του προτύπου, καλλιέργεια διαφορετικού βοτανικού γένους.
Υπάρχει και ειδική δυνατότητα παράτασης του χρονικού περιθωρίου από τρία σε τέσσερα χρόνια, όταν επί τρία συνεχόμενα χρόνια καλλιεργείται μετά τη συγκομιδή της κύριας καλλιέργειας διαφορετική ενδιάμεση δευτερεύουσα καλλιέργεια.
Εξαιρούνται από την υποχρέωση αμειψισποράς τα αγροτεμάχια με πολυετείς καλλιέργειες, αγρωστώδη και άλλα ποώδη κτηνοτροφικά φυτά, καθώς και η γη υπό αγρανάπαυση.
Σημαντικό επίσης: η υποχρέωση συνδέεται με το ίδιο το αγροτεμάχιο, ακόμη και αν αυτό δηλώνεται από διαφορετικούς δικαιούχους από χρονιά σε χρονιά. Ως πρώτο έτος για τον έλεγχο της εφαρμογής της αμειψισποράς λαμβάνεται το 2024.
Αν επιλεγεί διαφοροποίηση
Για αρόσιμη γη από 10 έως 30 εκτάρια, απαιτούνται τουλάχιστον δύο διαφορετικές καλλιέργειες και η καλλιέργεια με τη μεγαλύτερη έκταση δεν μπορεί να υπερβαίνει το 75% της αρόσιμης γης.
Για εκμεταλλεύσεις με περισσότερα από 30 εκτάρια αρόσιμης γης, απαιτούνται τουλάχιστον τρεις διαφορετικές καλλιέργειες. Η μεγαλύτερη δεν μπορεί να υπερβαίνει το 75%, ενώ οι δύο μεγαλύτερες καλλιέργειες μαζί δεν μπορούν να ξεπερνούν το 95% της αρόσιμης γης.
Και εδώ η αγρανάπαυση θεωρείται καλλιέργεια για τους σκοπούς της διαφοροποίησης.
Η ΑΑΔΕ ορίζεται ως αρμόδιος φορέας για τον έλεγχο συμμόρφωσης των δικαιούχων με τις υποχρεώσεις της Αιρεσιμότητας και αναλαμβάνει τις αρμοδιότητες του Οργανισμού Πληρωμών. Η απόφαση διευκρινίζει επίσης ότι όπου στο πλαίσιο αναφέρεται «ΟΠΕΚΕΠΕ», νοείται ο Οργανισμός Πληρωμών.
Οι έλεγχοι μπορούν να είναι διοικητικοί ή επιτόπιοι, ενώ μπορούν να χρησιμοποιούνται τηλεπισκόπηση, σύστημα παρακολούθησης εκτάσεων και άλλες υποστηρικτικές τεχνολογίες.
Οι επιτόπιοι έλεγχοι πραγματοποιούνται κάθε χρόνο σε δείγμα που προκύπτει με βάση ανάλυση κινδύνου και τυχαίο στοιχείο. Το δείγμα καλύπτει 1% των δικαιούχων.
Οι έλεγχοι είναι κατά κανόνα αιφνιδιαστικοί, ενώ προειδοποίηση μπορεί να υπάρξει μόνο για το απολύτως αναγκαίο χρονικό διάστημα και υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπονομεύεται ο σκοπός του ελέγχου.
Το νέο πλαίσιο ορίζει ως αρμόδιες αρχές για τον έλεγχο υπολειμμάτων φυτοπροστατευτικών προϊόντων και κτηνιατρικών φαρμάκων τις αντίστοιχες υπηρεσίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Τα αποτελέσματα των εργαστηριακών ελέγχων κοινοποιούνται στον Οργανισμό Πληρωμών, ο οποίος τα λαμβάνει υπόψη κατά την επιβολή κυρώσεων για παραβάσεις της Αιρεσιμότητας. Παράλληλα, τηρείται βάση δεδομένων με τα ιστορικά αποτελέσματα των ελέγχων προηγούμενων ετών.
Η μη τήρηση των απαιτήσεων της Αιρεσιμότητας μπορεί να οδηγήσει σε μείωση ή αποκλεισμό του συνολικού ποσού των ενισχύσεων που έχουν χορηγηθεί ή πρόκειται να χορηγηθούν για το ημερολογιακό έτος κατά το οποίο διαπιστώθηκε η παράβαση.
Οι μειώσεις ή οι αποκλεισμοί υπολογίζονται με βάση τις ενισχύσεις του συγκεκριμένου έτους και, σύμφωνα με τη ρύθμιση, μπορεί να παρακρατηθούν και σε επόμενο έτος.
Ωστόσο, η νέα απόφαση προβλέπει τις ειδικές εξαιρέσεις που αναφέρθηκαν: έως 10 ha επιλέξιμης έκτασης για τις γενικές κυρώσεις της Αιρεσιμότητας και έως 30 ha δηλωθείσας γεωργικής έκτασης ειδικά για το ΚΓΠΚ 7.
Η ουσία της νέας ρύθμισης δεν βρίσκεται μόνο στα επιμέρους ποσοστά. Για τον παραγωγό, το κρίσιμο είναι να γνωρίζει σε ποια κατηγορία ανήκει η εκμετάλλευσή του, ποιοι κανόνες τον αφορούν και κυρίως αν εμπίπτει στις νέες εξαιρέσεις.
Για τον λόγο αυτό, πριν από κάθε ενέργεια στην ΕΑΕ 2026, ιδιαίτερη σημασία έχει ο συνδυασμός της συνολικής δηλωθείσας γεωργικής έκτασης, της επιλέξιμης έκτασης, της αρόσιμης γης και του τρόπου με τον οποίο δηλώνονται και διαχειρίζονται οι επιμέρους εκτάσεις.
ΦΕΚ:18/08/2026-ΑΡ. ΦΥΛΛΟΥ 5201
