Σε μια ακόμη δύσκολη περίοδο τρυγητού εισέρχεται ο αμπελουργικός κόσμος της Σάμου, με τους παραγωγούς να βρίσκονται αντιμέτωποι όχι μόνο με τις διαχρονικές δυσκολίες της καλλιέργειας, αλλά και με μια ολοένα εντονότερη απειλή: τις καταστροφές που προκαλούν οι αγριόχοιροι στον σαμιακό αμπελώνα.
Ο Ενιαίος Οινοποιητικός Αγροτικός Συνεταιρισμός Σάμου κρούει εκ νέου τον κώδωνα του κινδύνου προς την Πολιτεία, επισημαίνοντας ότι η κατάσταση έχει πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά επείγοντος. Οι επιδρομές των ζώων έχουν ήδη καταγραφεί σε πεδινές και ορεινές περιοχές του νησιού, μεταξύ άλλων στα ορεινά των Βουρλιωτών, της Πανδρόσου και του Πύργου, προκαλώντας σημαντικές απώλειες στους αμπελουργούς λίγο πριν από την κρίσιμη περίοδο της συγκομιδής.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη φετινή παραγωγή. Για τους ανθρώπους του σαμιακού αμπελώνα, η ανεξέλεγκτη δράση των αγριόχοιρων αποτελεί έναν ακόμη κρίκο σε μια αλυσίδα πιέσεων που εδώ και χρόνια δοκιμάζει τις αντοχές μιας παραγωγικής δραστηριότητας με ιστορία περίπου 2.500 ετών.
Όταν μια ετήσια σοδειά γίνεται ζήτημα επιβίωσης
Για έναν αμπελουργό, η ζημιά από μια επιδρομή αγριόχοιρων δεν μεταφράζεται απλώς σε λιγότερα σταφύλια. Έρχεται να ακυρώσει μήνες εργασίας, καλλιεργητικής φροντίδας και οικονομικής επένδυσης, σε μια χρονιά κατά την οποία το κόστος παραγωγής παραμένει ιδιαίτερα υψηλό.
Η κατάσταση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα όταν οι ζημιές επαναλαμβάνονται και μετατρέπονται από έκτακτο περιστατικό σε μόνιμο παράγοντα αβεβαιότητας. Ο παραγωγός καλείται να συνεχίσει να καλλιεργεί χωρίς να γνωρίζει αν ο καρπός που κατάφερε να προστατεύσει όλη τη χρονιά θα φτάσει τελικά μέχρι τον τρύγο.
Την ίδια στιγμή, οι απώλειες στον αμπελώνα έχουν άμεση επίπτωση και στον Συνεταιρισμό. Μειωμένες ποσότητες σημαίνουν δυσκολία στην κάλυψη των αναγκών της αγοράς, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει εμπορικές σχέσεις και αγορές που έχουν οικοδομηθεί με πολυετή προσπάθεια.
Με άλλα λόγια, η ζημιά ξεπερνά τα όρια ενός μεμονωμένου χωραφιού. Αφορά την παραγωγή, το εισόδημα των οικογενειών, τη λειτουργία του συνεταιριστικού μοντέλου και τελικά τη δυνατότητα του σαμιακού αμπελώνα να παραμείνει ενεργός.
Ένας αμπελώνας που ήδη δίνει μάχη με τον χρόνο
Οι αγριόχοιροι δεν εμφανίζονται σε ένα παραγωγικό περιβάλλον που βρίσκεται σε καλή κατάσταση. Αντίθετα, έρχονται να επιβαρύνουν έναν κλάδο ο οποίος αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια σοβαρές διαρθρωτικές δυσκολίες.
Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, η έλλειψη εργατικών χεριών, η περιορισμένη δυνατότητα μηχανοποίησης εξαιτίας της ιδιαίτερης μορφολογίας του σαμιακού αμπελώνα, η αύξηση του κόστους καλλιέργειας και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν ένα εξαιρετικά απαιτητικό περιβάλλον για τον παραγωγό.
Σε αυτές τις συνθήκες, κάθε πρόσθετη απειλή μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την εγκατάλειψη της καλλιέργειας.
Και όταν εγκαταλείπεται ένα αμπέλι στη Σάμο, δεν χάνεται μόνο μια παραγωγική μονάδα. Αρχίζει σταδιακά να χάνεται ένα ολόκληρο τοπίο που διαμορφώθηκε μέσα στους αιώνες από την ανθρώπινη εργασία.
Δεν κινδυνεύουν μόνο τα σταφύλια – κινδυνεύει το ίδιο το τοπίο
Ιδιαίτερη διάσταση αποκτά το ζήτημα εξαιτίας της παραδοσιακής μορφής του σαμιακού αμπελώνα.
Οι πέτρινες αναβαθμίδες, τα παλαιά πρέμνα και οι παραδοσιακές καλλιεργητικές υποδομές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του πολιτιστικού και παραγωγικού χαρακτήρα του νησιού. Πρόκειται για ένα τοπίο που δεν δημιουργήθηκε σε λίγες δεκαετίες, αλλά αποτελεί αποτέλεσμα μακράς ιστορικής διαδρομής.
Ο Σαμιακός Αμπελώνας έχει ενταχθεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, γεγονός που υπογραμμίζει ότι η προστασία του δεν αφορά αποκλειστικά την αγροτική οικονομία.
Η καταστροφή παλαιών αμπελιών και αναβαθμίδων συνεπάγεται απώλεια στοιχείων που συνδέονται με την ιστορία, την τεχνογνωσία και την πολιτιστική ταυτότητα της Σάμου.
Έτσι, η αντιμετώπιση των αγριόχοιρων αποκτά μια ευρύτερη διάσταση: δεν είναι μόνο ζήτημα προστασίας μιας σοδειάς, αλλά και ζήτημα διατήρησης ενός ζωντανού πολιτιστικού τοπίου.
Το αίτημα για άμεση κρατική παρέμβαση
Ο Ενιαίος Οινοποιητικός Αγροτικός Συνεταιρισμός Σάμου υποστηρίζει ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται σε αποσπασματικές ή προσωρινές παρεμβάσεις.
Βασικό αίτημα των αμπελουργών είναι να ενταχθούν οι ζημιές από αγριόχοιρους στις αιτίες που καλύπτονται από τον ΕΛΓΑ, ώστε οι παραγωγοί που υφίστανται απώλειες να μπορούν να αποζημιώνονται.
Ως εναλλακτική λύση προτείνεται η αξιοποίηση πόρων του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος και τη διατήρηση της παραγωγικής δραστηριότητας στη Σάμο.
Παράλληλα, ο Συνεταιρισμός ζητά την ενεργοποίηση ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού εργαλείου για την αποκατάσταση των αναβαθμίδων που έχουν υποστεί ζημιές, καθώς και την άμεση παρουσίαση στη Σάμο της μελέτης που εκπονείται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη διαχείριση του πληθυσμού των αγριόχοιρων.
Το ζητούμενο είναι ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης, το οποίο θα αντιμετωπίζει την αιτία του προβλήματος και όχι μόνο τις συνέπειές του.
Από το 2019 το ίδιο αίτημα παραμένει ανοιχτό
Ο Συνεταιρισμός υπογραμμίζει ότι το ζήτημα των αγριόχοιρων έχει τεθεί επανειλημμένα ενώπιον των θεσμικών φορέων από το 2019 και μετά.
Η επαναφορά του θέματος κάθε χρόνο δείχνει ότι μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί μια λύση με διάρκεια και αποτελεσματικότητα.
Αυτό ακριβώς είναι που δημιουργεί τη μεγαλύτερη ανησυχία για την τρέχουσα περίοδο. Όσο η αντιμετώπιση καθυστερεί, το κόστος μεταφέρεται στους ίδιους τους παραγωγούς και αυξάνεται ο κίνδυνος να εγκαταλείψουν την καλλιέργεια άνθρωποι που ήδη δυσκολεύονται να παραμείνουν σε αυτήν.
Η εγκατάλειψη, με τη σειρά της, μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο: λιγότεροι καλλιεργούμενοι αμπελώνες, περισσότερες εγκαταλελειμμένες εκτάσεις, απώλεια παραγωγικής δυναμικότητας και σταδιακή υποχώρηση ενός στοιχείου που αποτελεί μέρος της ταυτότητας του νησιού.
Η επόμενη μέρα δεν αφορά μόνο τον τρύγο
Ο Σαμιακός αμπελώνας βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα κρίσιμο ερώτημα: αν θα συνεχίσει να αποτελεί ζωντανή παραγωγική δραστηριότητα ή αν θα περιοριστεί σταδιακά σε μικρότερη έκταση, καθώς οι πιέσεις καθιστούν την καλλιέργεια ολοένα λιγότερο βιώσιμη.
Η προστασία της παραγωγής από τους αγριόχοιρους είναι επομένως μόνο μία πλευρά ενός μεγαλύτερου ζητήματος. Η πραγματική πρόκληση είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε ο αμπελουργός να έχει λόγο να παραμείνει στη γη του.
Αυτό σημαίνει αποτελεσματική διαχείριση της άγριας πανίδας, μηχανισμούς αποζημίωσης όταν η παραγωγή καταστρέφεται, στήριξη του αγροτικού εισοδήματος, αποκατάσταση των παραδοσιακών αναβαθμίδων και μια συνολική πολιτική για τη διατήρηση του σαμιακού αμπελώνα.
Για τον Συνεταιρισμό, το μήνυμα προς την Πολιτεία είναι σαφές: τα μέτρα πρέπει να ληφθούν τώρα, πριν οι απώλειες γίνουν μη αναστρέψιμες.
Γιατί το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο πόσα σταφύλια θα συγκομιστούν στον επόμενο τρύγο. Είναι αν οι επόμενες γενιές θα εξακολουθήσουν να βρίσκουν στη Σάμο έναν ζωντανό αμπελώνα, καλλιεργημένο από ανθρώπους, και όχι ένα ιστορικό τοπίο που θα έχει απομείνει μόνο ως ανάμνηση.
