Από τις αγελάδες στα χρηματοκιβώτια: πώς η ακραία ζέστη αυξάνει το κόστος και τον κίνδυνο στην αλυσίδα του Parmigiano Reggiano
Στη βόρεια Ιταλία, η κλιματική κρίση αρχίζει να επηρεάζει έναν από τους πιο απρόσμενους κρίκους της οικονομίας: τις αποθήκες όπου εκατοντάδες χιλιάδες κεφάλια Parmigiano Reggiano φυλάσσονται ως εγγύηση για τραπεζικά δάνεια.
Η εικόνα μοιάζει σχεδόν σουρεαλιστική. Αντί για ράβδους χρυσού, οι αποθήκες μιας τραπεζικής θυγατρικής είναι γεμάτες σειρές από τεράστια κεφάλια τυριού. Όμως για την τοπική οικονομία πρόκειται για πραγματικό χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο.
Η Credito Emiliano (Credem) χρησιμοποιεί εδώ και δεκαετίες το Parmigiano Reggiano ως ενέχυρο για τη χρηματοδότηση παραγωγών. Η θυγατρική της, Magazzini Generali delle Tagliate (MGT), δραστηριοποιείται από το 1953 στην ωρίμανση και αποθήκευση τυριού και σήμερα διατηρεί περίπου 500.000 κεφάλια στις εγκαταστάσεις της σε Montecavolo, στην επαρχία του Ρέτζο Εμίλια, και στο Castelfranco Emilia της Μόντενα.
Η αξία αυτού του αποθέματος ξεπερνά πλέον τα 300 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters.
Το τυρί ως εγγύηση
Το μοντέλο βασίζεται σε ένα απλό πρόβλημα ρευστότητας. Το Parmigiano Reggiano δεν μπορεί να πουληθεί αμέσως μετά την παραγωγή του. Πρέπει να ωριμάσει για τουλάχιστον 12 μήνες, ενώ μεγάλο μέρος της παραγωγής παραμένει στις αποθήκες για δύο ή ακόμη και τρία χρόνια.
Για έναν μικρό παραγωγό, αυτό σημαίνει ότι σημαντικό κεφάλαιο παραμένει δεσμευμένο επί μακρόν.
Η τραπεζική χρηματοδότηση λύνει εν μέρει αυτό το πρόβλημα: η αξία των κεφαλών χρησιμοποιείται ως εξασφάλιση και ο παραγωγός αποκτά πρόσβαση σε μετρητά πριν το προϊόν φτάσει στην τελική αγορά.
Η πρακτική έχει εξελιχθεί και τεχνολογικά. Η Credem έχει χρησιμοποιήσει blockchain για την παρακολούθηση κεφαλών Grana Padano που χρησιμοποιούνται ως εγγύηση, επιτρέποντας συνεχή ψηφιακό έλεγχο του ενεχύρου. Το 2022 ολοκληρώθηκε μάλιστα συναλλαγή revolving χρηματοδότησης με blockchain, την οποία η τράπεζα χαρακτήρισε την πρώτη του είδους της στην Ευρώπη.
Το πρόβλημα αρχίζει στον στάβλο
Η κλιματική πίεση, όμως, δεν ξεκινά από τις αποθήκες. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, στις φάρμες.
Όταν οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν σε ακραία επίπεδα, οι αγελάδες τρώνε λιγότερο, μειώνεται η παραγωγικότητά τους και αυξάνεται η ανάγκη για συστήματα ψύξης και νερό.
Για το Parmigiano Reggiano το πρόβλημα είναι ακόμη πιο σύνθετο, επειδή η παραγωγή του είναι γεωγραφικά περιορισμένη και συνδέεται στενά με την τοπική γεωργία. Η ξηρασία δεν πλήττει μόνο τα ζώα αλλά και την παραγωγή χορταριού και σανού που απαιτούνται για τη διατροφή τους.
«Αν δεν βρέξει, δεν μεγαλώνει το γρασίδι, δεν παράγεται σανός και γίνεται αδύνατο να εξασφαλιστεί το γάλα που χρειάζεται για την παραγωγή του τυριού», δήλωσε στο Reuters ο πρόεδρος του Consorzio del Formaggio Parmigiano Reggiano, Nicola Bertinelli.
Έτσι, ένας καύσωνας μπορεί να δημιουργήσει οικονομική πίεση πολύ πριν εμφανιστεί το τελικό προϊόν στο ράφι.
Και μετά έρχεται ο λογαριασμός του ρεύματος
Οι υψηλές θερμοκρασίες πλήττουν πλέον και τις ίδιες τις αποθήκες ωρίμανσης.
Στις εγκαταστάσεις της MGT, η διατήρηση των κατάλληλων συνθηκών θερμοκρασίας και υγρασίας είναι απαραίτητη για ένα προϊόν που μπορεί να παραμείνει εκεί για χρόνια. Η ακραία ζέστη αυξάνει συνεπώς το ενεργειακό κόστος ακριβώς τη στιγμή που η ψύξη γίνεται πιο απαραίτητη.
Κατά την κορύφωση των φετινών κυμάτων καύσωνα, η ημερήσια κατανάλωση ενέργειας στις εγκαταστάσεις αυξήθηκε περίπου 30%, σύμφωνα με τον διευθυντή της MGT, Giancarlo Ravanetti. Η εταιρεία έχει ήδη προχωρήσει σε αναβαθμίσεις των συστημάτων ψύξης και των λεβήτων, βελτιώσεις στη μόνωση των κτιρίων και αύξηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.
Το κόστος, επομένως, συσσωρεύεται σε κάθε στάδιο: περισσότερη ενέργεια στις φάρμες, υψηλότερες ανάγκες ψύξης στις αποθήκες και μεγαλύτερη δαπάνη για τη διατήρηση ενός αποθέματος που δεν μπορεί να ρευστοποιηθεί άμεσα.
Ένας κλιματικός κίνδυνος που περνά στον ισολογισμό
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης.
Η ακραία ζέστη δεν χρειάζεται να προκαλέσει άμεσα ζημιές σε μια τράπεζα για να γίνει τραπεζικός κίνδυνος. Αρκεί να πιέσει την παραγωγή και τη ρευστότητα των πελατών της.
Η αλυσίδα είναι σταδιακή:
καύσωνας → χαμηλότερη παραγωγή γάλακτος → υψηλότερο κόστος ζωοτροφών και ενέργειας → ακριβότερη παραγωγή τυριού → μεγαλύτερη ανάγκη χρηματοδότησης → αυξημένο κόστος διατήρησης του ενεχύρου.
Και επειδή το Parmigiano χρειάζεται μεγάλο χρονικό διάστημα για να ωριμάσει, οι συνέπειες ενός θερμού καλοκαιριού μπορεί να φανούν πολύ αργότερα.
Η ίδια η Credem αναγνωρίζει εδώ και χρόνια τον ιδιαίτερο ρόλο των αποθηκών της στην τοπική χρηματοδότηση. Σε στοιχεία του ομίλου, η MGT αναφέρεται ως υποδομή που υποστηρίζει ειδικά χρηματοδοτικά προϊόντα για παραγωγούς Grana Padano και Parmigiano Reggiano.
Ένα προϊόν 4 δισ. ευρώ υπό πίεση
Η κλίμακα της αγοράς εξηγεί γιατί το θέμα δεν αφορά μόνο μερικές γαλακτοκομικές επιχειρήσεις.
Το Parmigiano Reggiano αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς πυλώνες της αγροδιατροφικής παραγωγής της Emilia-Romagna. Η ετήσια παραγωγή μετριέται σε εκατομμύρια κεφάλια και η αξία της αγοράς σε δισεκατομμύρια ευρώ.
Όταν ένα τόσο μεγάλο παραγωγικό οικοσύστημα εξαρτάται από μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή και από μια μακρά περίοδο ωρίμανσης, η κλιματική μεταβλητότητα μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε οικονομικό παράγοντα.
Και οι «τράπεζες τυριού» της Ιταλίας προσφέρουν μια ασυνήθιστα καθαρή εικόνα αυτής της μετάδοσης.
Το Parmigiano βρίσκεται στην αρχή ως αγροτικό προϊόν, γίνεται απόθεμα, μετατρέπεται σε εγγύηση και τελικά αποκτά θέση μέσα στον χρηματοοικονομικό μηχανισμό μιας τράπεζας.
Τώρα, όμως, η θερμοκρασία μπαίνει σε αυτή την εξίσωση.
Και όσο αυξάνονται τα ακραία θερμικά επεισόδια, τόσο περισσότερο ένα πρόβλημα που ξεκινά από τον στάβλο μπορεί να καταλήξει — κυριολεκτικά — στον ισολογισμό μιας τράπεζας.
